Dette er heimesida til enkeltpersonforetaket Vebju Media Ansnes og privatpersonen Lars Steinar Ansnes. Her finn du opplysningar om kva eg kan tilby profesjonelt, samt stoff om emne og interesser som er viktige for meg i livet. Sida vil endre seg etter kvart, og det kjem regelmessig nytt innhald. Så følg med.

Vebju er eit vakkert ord for greiner som er bøygde av snø. Du kan lese meir om ordet på språkforskar Tor Erik Jenstad si nettside Moro med ord og uttykk!

Fintenkjarplassen - nyaste innlegg:
Ja, vi saknar Platanias

Min musikk - nyaste innlegg:
Eit mesterverk bak ein glidelås

På spissen - nyaste innlegg:
Keffer dialekter ikkje høyrer heime i Dagsrevyen

Musikktips (klikk på lenkene):
Mezzoforte: Garden party

Dagens lengde kan du sjekke her.

Sitatet

«Eg vil ikkje gje meg som bonde, for slekta mi har drive garden i 600 år. Men om det ikkje endrar seg, vil eg nekta ungane mine å gå inn i dette» 

Jørund Kvaale Hansen, bonde i Setesdal

Fotballfrelst og fødde på same dag

To fotballtalent, som skulle kome til å gå to heilt ulike karrierevegar, har gebursdag 18. mai. I Wadowice i Polen såg Karol Józef Wojtyla dagens lys i 1920, medan Bent Skammelsrud kom til verda i Rakkestad i 1966.

Karol Józef Wojtyla var ein lovande keeper i oppveksten og ungdomstida. I 1978 vart han Pave Johannes Paul II.

Paven var svært fotballinteressert gjennom heile livet. Ei av hans mest kjente utsegner er at «av alt uviktig i verda, er fotball det viktigaste». Laget til paven i Polen var Cracovia Krakow. Så sterke var banda til dette laget, at han i 2005, ikkje lenge før han døydde same år, inviterte spelarar og trenarar til Vatikanet.

Pave Johannes Paul II var æresmedlem i Barcelona, og dessutan Liverpool-tilhengar. Også dagens Pave Frans frå Argentina er ein stor fotballentusiast. Han er medlem av den argentinske klubben San Lorenzo.

Bent Skammelsrud er ein av Norges beste fotballspelarar gjennom tidene. Han vann serien som Rosenborg-spelar i åra 1992-2002, og er den einaste nordmannen som har klart 11 meisterskap på rad. Skammelsrud fekk 38 landskampar, og var ein nøkkelspelar i Rosenborg sitt Champions League-eventyr.

Da Nils Arne Eggen ga seg som trenar etter 2002-sesongen tok Åge Hareide over. I eit slags forsøk på å fornye troppen parkerte han Skammelsrud, som ikkje fekk ny kontrakt. På denne måten sette Hareide, heilt tydeleg mot Skammelsrud sin vilje, punktum for ein lysande karriere. Den utruleg sympatiske Bent Skammelsrud hadde etter mi meining fortent betre.

Fotominne frå i fjor

Desse to bilda er tatt på stølen oppe på Tæla 18. mai i fjor. Det var klåre teikn til vår. Selja austafor hytta vakna til liv, og kvitveisen kikka opp mot lyset.

Til minne om ein helgenkonge

18. mai feirar vi Eriksmesse til minne om den svenske helgenkongen Erik Jedvardsson. Kong Erik den heilage (ca. 1120-1160 vert rekna som Sverige sin skytshelgen. Han vart drepen 18. mai 1160. Erik, Eirik og Erika har derfor namnedag 18. mai. Primstavmerket for dagen er eit sverd, eit aks eller ei krone.

Ei strålande 17. maihelg - som enda med lungebetennelse

I 2013 fall 17. mai på fredag før pinse. Dermed vart det ei langhelg på Tæla, til overmål velsigna med strålande ver og brukbart skiføre.

Det vart 17. maitog på ski i traktene rundt hytta. Nokså sikkert var dette det einaste toget i landet der samtlege deltakarar var utstyrt med både maisløyfe og ski på beina.

Det var flotte dagar for det enno ikkje gifte paret Fjøren/Ansnes.

Vi reiste ned frå Tæla 1. pinsedag. Dagen etter sette eg meg ned for å sjå fotballkamp. I løpet av første omgang kjente eg at eitt eller anna var på gang i kroppen. Før kampen var omme sat eg og fraus med høg feber.

Tysdag heldt eg senga, før eg onsdag måtte krype til korset og oppsøke lege. Han kom raskt med diagnosen. Det var lungebetennelse - til overmål så aggressiv at han ville legge meg inn på sjukehuset i Molde. Det vart fem døgn på sjukehuset og deretter to vekers sjukemelding.

Så slik gjekk det med den 17. maihelga. Kle dykk godt og feir med måte!  

Ei 207 år gammal grunnlov

Grunnlova vart samrøystes vedteken av Riksforsamlinga på Eidsvoll 17. mai 1814. Denne dagen vart også den danske prinsen Christian Frederik valt til norsk konge. Han overlet trona til svenske Karl 13. (Karl 2. i Norge) 10. oktober same året.

I 1936 heldt Stortinget 17. maifest. Dette er rekna som innstiftinga av nasjonaldagen. 

I 1864 vart «Ja, vi elsker dette lan­det» for første gong framført. Det skjedde ved grunnlova sitt 50-årsjubileum.

I 1870 vart det første barnetoget arrangert i Oslo på initiativ av Bjørnstjerne Bjørnson.

I7. mai  1970 starta nasjonalhelten Thor Heyerdahl på si ferd over Atlanterhavet med Ra II. Ekspedisjonen med Ra I måtte avbrytast, da flåten var nær ved å gå ned utanfor Barbdos. Men Ra II heldt seg flytande, og kryssa Arlanterhavet i tidsrommet 17. mai - 12. juni.


Traktorar og veteranbilar i Bud

I ei tid der det meste er forbode 17. mai, gjeld det å ta kreativiteten i bruk. I Bud kunne folk gle seg over prosesjonar med traktorar, utrykkingsbilar og veteranbilar. Mange møtte opp for å sjå på, og i det fine veret vart dette trivelege innslag på nasjonaldagen. (Foto: Mette).

Ei utruleg seiersrekke

I dag, 16. mai 2021, fyller den tidlegare finske skihopparen Ari-Pekka Nikkola 52 år. Han var i verdstoppen i mange år. Nikkola vann OL-gull for lag i 1988 og 1992, og var med på å vinne lag-VM for Finland i 1987, 1989, 1995 og 1997. Ei utruleg seiersrekke, i ei tid der Finland var nærast uslåelege som hoppnasjon. Slik er det ikkje i dag...

I 1814 vart den norske grunnlova ferdig på denne dagen. 16. mai 1948, berre få dagar etter at staten vart grunnlagt, vart Israel utsett for angrep av fem arabiske statar. Krigen varte til til våren 1949.

Willy Ustad, forfattaren som skreiv 42 bind i serien «Fire søsken», fyller 75 år i dag.

Maiminne frå 2004

Laurdag 8. mai 2004 var ein rett så fin dag. Det vart tælatur. Eg hugsar faktisk denne turen veldig godt. Våren hadde eksplodert sidan sist eg gjekk opp liene. Sommarsesongen var i gang. (Klikk på bilda for å gjere dei større).

Ulv og bjørn vart freda - men ingen fred

15. mai 1973 vart ulv og bjørn freda over heile landet. Ulven er rekna for å vere kritisk trua. Den siste teljinga vinteren 2019/2020 viste til saman 103-106 ulvar med heilt eller delvis tilhald i Norge, opplyser WWF på si nettside.

I Norge er det i dag rundt 150 brunbjørnar.

Jerven vart freda over heile landet i 1982 og gaupa i 1994. 

Uansett kva ein måtte meine om desse rovdyra, står det ikkje til å nekte at fredinga har ført til mange konfliktar. Mange bønder har gitt opp sauehaldet som følge av rovdyrplagen. Stortinget har heller ikkje klart å finne fram til ei rovdyrforvaltning som er nemneverdig konfliktdempande.

Til minne om Oslo sin skytshelgen

15. mai, hallvardsmesse, er ein katolsk minnedag til ære for den norske helgenen St. Hallvard, som skal ha lidd martyrdauden ti år etter Olav den heilage. Hallvard er Oslo by sin vernehelgen og pryder byvåpenet (bildet).

På primstaven er dagen avmerkt med ein kvernstein eller nokre prikkar med korn. Hallvardsmesse har vore mykje bruka som merke for såtid. Sør i Norge var dagen gjerne den siste sådagen. På Austlandet skulle tre dagar før og tre dagar etter 15. mai vere den beste såtida. I dei nordlege delane av Norge var hallvardsmesse ofte starten på såtida. Det var også stader der dei slapp kyrne ut på beite denne dagen.

I Sunndal vart 25. mai kalla gamle hallvardsmesse.

Meir om hallvardsmesse finn du her.

Vindkraftmotstandarane må punge ut med over ein million kroner

14. mai 2021 vart dagen da vindkraftmotstandarane på Haramsøya tapte rettssaken mot staten om å stoppe utbygginga av åtte vindturbinar på øya. Møre og Romsdal tingrett slår fast at konsesjonen om å bygge turbinane er gyldig, og at arbeidet kan halde fram for fullt.

Vindkraftmotstandarane i Nei til vindkraft er også dømde til å betale over ein million kroner i sakskostnader. Organisasjonen skriv på si Facebook-side at dei vil vurdere å anke dommen, men at dette kan vise seg å bli eit spørsmål om pengar.

Tida vil vise om dette vart ein historisk dag, som bana veg for vindkraftutbygging i enda større skala i Norge.

Hendingar knytta til denne datoen, og som allereie ber merkelappen historiske, er m.a. desse:

1926: Roald Amundsen landa i Alaska med luftskipet «Norge» etter turen over Nordpolen.
1948: Israel vart sjølvstendig stat.
1955: Warszawapakta vart underteikna.
1973: EU og Norge inngjekk handelsavtale.

Maiminne frå i fjor

Eit lite knippe bilde frå ein tur med fotoapparatet 21. mai i fjor. Forsatt låg det ein god del snø oppe i Melen etter alt snøfallet tidlegare i månaden, men i låglandet var det vår med full styrke.

(Klikk på bilda for å gjere dei større).

Da Detektimen måtte vike for EM i turn

Godt vaksne TV-sjåarar vil hugse at Detektimen alltid gjekk på fredagar. I ei tid der folk hadde bere ein TV-kanal å velje i og NRK og framleis brukte fredagskvelden til å sende folkeopplysning på radio, var Detektimen eit høgdepunkt i veka.

Eit klipp frå Tidens Krav 13. mai 1971 gjev eit innblikk i ei anna TV-tid.  På grunn av ein programkollisjon den veka måtte Detektimen nemleg flyttast til torsdag. Avisa melder at episoden av «Ironside» ville bli sendt torsdag kl. 22.15. Så viktig var Detektimen.

Og kva var så grunnen til denne endringa i programmet? Jau, europameisterskapet i turn. Turn hadde høg status som TV-underhaldning for femti år sidan, så til og med Detektimen måtte vike. «På grunn av Europamesterskapet i turn i Madrid i fjernsynet fredag, er «Detektimen» flyttet til i kveld kl. 22.15», melder TK.

I dag er er det ikkje noko som heiter Detektimen, og turnsendingane er for lengst borte frå skjermen.


Ein polfarar og ein popartist

Aleksander Rybak og Fridtjof Nansen er på kvar sin måte knytta til 13. mai. Nansen døydde på denne dagen i 1930, medan Rybak vart fødd 13. mai 1986.

Fridtjof Nansen var polfarar, forskar og diplomat. I 1922 fekk han Nobels fredspris for sin store internasjonale innsats for flyktningane etter første verdenskrig.

I 2009 gjekk Aleksander Rybak inn i populærhistoria, etter sin overlegne seier i Melodi Grand Prix med melodien «Fairytale». Også i 2018 representerte han Norge med MGP, den gongen med 15. plass som resultat.

Til minne om Jesu himmelfart

Kristi Himmelfartsdag, som i år fell på 13. mai, vert feira 39 dagar etter første påskedag. Kristi himmelfartsdag er til minne om at Jesus Kristus, ifølge evangeliet etter Lukas, for opp til himmelen 39 dager etter at han stod opp frå dei døde.

I følge Wikipedia vart dag en truleg innført på 300-talet. Kristi Himmelafartsdag er raud dag i kalenederen, men er i Norge ikkje flaggdag.

Da blir det ein tur til Tæla

På denne 10. mai, da skøyteløparen Ådne Søndrål fyller 50 år, Arthur Arntzen («Oluf») rundar 84 og det er 124 år sidan Einar Gerhardsen vart fødd, har eg tenkt meg ein tur til Kvennbøtæla. Det skal bli eit friminutt med to overnattingar.

Eg reknar med blaut og råtten snø opp liene. Men verre enn at eg kjem meg fram er det nok ikkje. Ja, det har aldri stoppa - verken opp eller ned - om føret til tider har vore så ymse.

Eg ser at verutsiktene for i dag er litt blanda. Men held yr.no ord, skal det bli strålande i morgon.

Bildet øvst er tatt frå Drøppingstranda 10. mai for ni år sidan. Det var ein fin vårkveld, og som vi ser var det bra med snø att oppe i Fossafjellet og Bollknubben. Bildet under er frå ein skitur til Tæla samen med broder Jostein 9. mai 2002.

I fjor på denne dagen var veret i det meir vinterlege lunet. På veg gjennom Hjelset tok vi denne videoen, som eg håpar du får til å klikke deg inn på.

35 år sidan Gro skreiv likestillingshistorie

Etter at statsminister Kåre Willoch hadde stilt kabinettspørsmål og fått stortingsflertalet imot seg i ei sak om økonomiske innstrammingar, vart Gro Harlem Brundtland si andre regjering utnemnt 9. mai 1986.

Denne regjeringa vekte internasjonal oppsikt, da heile åtte av dei 18 statsrådane var kvinner. For 35 år sidan var det sensasjonelt og banebrytande. Kvinneregjeringa, som Brundtland II-regjeringa også vart kalla, er rekna for å vere ein milepel  i likestillingsarbeidet her til lands.

Gro Harlem Brundtland er ein av dei mest markante politikarane i Norge etter krigen, og fekk etter kvart tilnamnet «landsmoderen» Ho var statsminister i til saman 10 år 1 månad og 9 dagar, fordelt på fire bolkar. Berre Einar Gerhardsen (17 år og 17 dagar) og Johan Nygaardsvold (10 år, 3 månader og 5 dagar) har lengre fartstid som regjeringssjefar. 

Gro stilte til val som statsminister eller statsministerkandidat for Arbeiderpartiet i 1981, 1985, 1989 og 1993. Paradoksalt nok tapte ho tre av desse fire vala. Arbeiderpartiet sitt valresultatet i 1989 var t.d. det dårlegaste sidan 1930. Stortingsval var faktisk ikkje maktpolitikaren Gro Harlem Brundtland si sterke side.

1ste Mai var raskt ute 8. mai

Da freden kom til Norge 8. mai 1945, var nær halvparten av dei norske avisene borte. Til gjengjeld brukte dei som var att store overskrifter i omtalen av den tyske kapitulasjonen.

Avisa 1ste Mai i Stavanger vart stoppa av okkupasjonsmakta i september 1940. Men allereie 8. mai 1945 var avisa i drift igjen. Utgåva denne dagen var på fire sider, og alt innhaldet dreide seg naturleg nok om at Norge atter var eit fritt land.

Tyskarane greip inn mot avisa etter at redaktøren Trond Hegna 28. september skreiv ein leiarartikkel under tittelen «Ingen nordmann til salgs». Artikkelen var ein reaksjon på ein tale som Reichskommissar Josef Terboven heldt tre dagar tidlegare. Hegna vart arrestert, og sat på Grini fram til 1943. 

1sr Mai var ei sosialistisk avis som vart starta allereie i 1895 som organ for Arbeiderpartiet, og vart frå 1906 dagsavis. I 1955 vart avisa slått saman med Haugland Arbeiderblad til Rogalands Avis.

Vulkankatastrofe tok 30.000 liv

Tyskland sin kapitulasjon overskygger alle andre hendingar som er knytta til 8. mai. Men det har da foregått ymse anna på denne dagen også.

I 1902 omkom ca. 30.000 menneske etter utbrot av vulkanen Montagne Pelée på øya Martinique i Det karibiske hav. Dei 30.000 budde i byen Saint-Pierre, der berre to av innbyggarane i byen overlevde. Vulkanutbrotet var det mest dødbringande på 1900-talet.

Anna smått og stort: Coca Cola vart oppfunnen i 1886. I 1945 vart Keith Jarrett, ein av verdas mest berømte jazzpianianistar fødd, og i 1972 vart Miljøverndepartementet oppretta her i landet. Åtte år seinare kunne WHO kunngjere at verda var fri for koppar-sjukdommen.


Nytt innlegg på Fintenkjarplassen: 8. mai fortener raud farge i kalenderen. Les innlegget her.

Apropos jordbruksoppgjeret: Ingen har vore meir omstridt enn Gunhild Øyangen

Kalenderen viser mai og bøndene raser mot staten sitt skammelege lønstilbod. Vi er inne i eit av våren sine faste eventyr - om ikkje akkurat det vakraste.

I nesten tolv år arbeidde eg i avisa Fylket, som stod landbruket nær. Jordbruksoppgjeret var alltid noko som prega spaltene. Når eg i dag høyrer og ser i mediene kva som skjer rundt jordbruksoppgjeret, slår det meg at frontane og ordbruken ikkje har endra seg særleg sidan 80-talet.

I desse dagar er det 35 år sidan Gunhild Øyangen (Ap) vart landbruksminister. Kanskje er ho den mest omstridte - for ikkje å seie hata - landbruksstatsråden landet har hatt. Øyangen, som var heilt ukjent for dei fleste både i og utanfor landbruksnæringa da ho kom inn i regjeringa, gjennomførte ei rekke kontroversielle reformar. Ord som «rasering» sat da som no laust hos bøndene, i ein til tider svært amper landbruksdebatt.

Og ikkje nok med: Ho reiste også rundt på bygdene og ba bøndene om å stemme ja til EU. Det skulle koste ho store påkjenningar. I eit intervju med Aftenposten nokre ord seinare fortalde Gunhild Øyangen om truslar og hets. Da ho ein gong besøkte ein EU-vennleg bonde i Gausdal, prøvde ein kolonne med traktorar å presse henne av vegen.

- Jeg reiste Europa rundt for å få på plass en god avtale, og syntes at jeg forsvarte den på en saklig og ansvarlig måte. Men motstanderne mine la ikke tilsvarende begrensninger på seg selv. Jeg følte det nok ekstra vanskelig fordi jeg jo var blant mine egne, i landbruket, seier Øyangen i intervjuet med Aftenposten, der ho også fortel at det tok lang tid å kome over det som skjedde.

Gunhild Øyangen var landets første kvinnelege landbruksminister, og ho er framleis den lengstsittande. Det er synd å seie det, men nettopp det at ho var kvinne gjorde nok sitt til at mange tok ekstra ufine midlar i bruk når dei skulle «ta» landbruksministeren. Når eg no betraktar hendingane på god avstand, vil eg seie at ein del av det som vart sagt og gjort var rein trakassering.

Dagens landbruksminister, Olaug Bollestad, har fått ein del peppar dei siste dagane. Det er for flau bris å rekne, samanlikna med den stormen som Gunhild Øyangen stod i.

«Livet er ikke det værste man har»

Eg bur på svaberga heilt ut mot Hustadvika og har hytte i Trollheimen. Ei verd her, og ei anna ei der. Når ein er så privilegert, gjeld det å få det beste ut av dei begge.

Eg er gift med ein buaværing som fall for Kvennbøtæla. Ho fann seg ein fjellmann som nyt pensjonistdagane med å ha storhavet som næraste nabo. Saman blir vi dynamitt.

I går kveld gjekk eg ein tur på kyststien for å fange solnedgangen. Naturen kan vere overveldande og altoppslukande, enten du står og kjenner pusten frå det endelause havet eller sit og tek innover deg utstynet frå ein fjelltopp i Trollheimen. Det er i grunnen to sider av same sak.

Ofte tenker eg på min gode ven og kollega i skriftstyret for «Jul på Nordmøre», Eistein Bæverfjord, som gjekk bort for fem år sidan. Mottoet hans, heilt til det siste, var «trivsel og livsglede». Ein god leveregel, utforma av ein klok mann.

Eller som det heiter i «Svantes lykkelige dag»: Livet er ikke det værste man har.

Johannes og Carl sin dag

6. mai er Johannesmesse, også kalla Johannes ante portam latinam eller lille Sankthansdag. Primstavmerket er ein kvist med blad på.

To hendingar knyter Carl I. Hagen til denne dagen. Den eine er at han 6. mai 1944 kom til verda. Frp-nestoren har dermed vorte 77 år. Den andre hendinga er at han på denne datoen i 2006 gjekk av som Frp-formann, etter å ha leia partiet i 28 år. Siv Jensen tok da over. No ser det ut til å vere Sylvi Listhaug sin tur.

Andre kjente personar som har gebursdag 6. mai er psykologen Sigmund Freud (1856-1939), pianisten Kjell Bækkelund (1930-2004), skøyteløparen Svein Erik Stiansen (f. 1942), tidlegare statsminister i Storbritannia, Tony Blair (f. 1953) og finansminister Jan Tore Sanner (f. 1965).

Kjært landemerke fjerna

Det har vekt stor harme i sosiale media at den såkalla fyrstikktolla på rv 70, like ved grensa mellom Sunndal og Tingvoll, no er fjerna. Tolla har gjennom alle år vore eit kjent og kjært landemerke for dei vegfarande.

Byggeleiar for drift midt i Statens vegvesen, Joakim Darell Albrigtsen, opplyser til Aura Avis at det rundt 100 år gamle treet vart saga ned av trafikksikkerheitsmessige årsakar.

Heroisk krigsinnsats i Hegra

Etter ein kamp som varte i 25 døgn, overga Hegra festning i Stjørdal seg til tyskarane 5. mai i 1940.

Festninga var opphaveleg eit grensefort mot Sverige, og vart nedlagt i 1926. I aprildagane 1940 vart festninga rydda og sett i stand. Under major Hans Reidar Holtermann si leiing heldt 284 norske soldatar, samt kvinna Anne Margrethe Strømsheim, ut i tre og ei halv veke før overmakta vart for stor.

Seks mann mista livet i kampane i og rundt Hegra festning.

Dystre koronatal for eitt år sidan

Går vi eitt år tilbake i tid, til 5. mai 2020, viser nyheitsbildet at pandemien for hardt fram i Europa. Storbritannia og Italia hadde på dette tidspunktet 28.000 koronadødsfall kvar, medan talet i USA var kome opp i 70.000. På verdsbasisis hadde viruset kravd 252.000 liv.

For eitt år sidan hadde 214 nordmenn døydd som følge av koronasmitte.

Seks år sidan hektisk bokinnspurt

I desse dagar er det seks år sidan eg, Torbjørn og Erling fullførte Søyådalsboka. Minna som kjem opp på mi Facebook-side fortel om ein hektisk periode.

Bildet til høgre er frå korrekturinnspurten på Mediahuset 1. mai 2015. Vi ser Erling og Torbjørn i konsentrert arbeid saman med Åge Fossum. Til venstre det ferdige produktet, som var klart til trykking 4. mai.

Vi starta arbeidet med Søyådalsboka i 2012. Prosjektet balla på seg undervegs, og resultatet vart ei langt meir omfangsrik bok, både når det gjaldt innhald og sidetal, enn vi først såg for oss. Det var ein arbeidssam periode. Men da vi sat med den ferdigtrykte boka i handa, var vi samde om at det var strevet verdt. Stor stas var det også at Bondehuset var nesten fullsett da vi lanserte boka under Vårsøghelga.

Våren etter fekk vi Kleivaprisen for bøkene om Kvenndalen og Søyådalen. Det var ei fin påskjøning etter nesten åtte år med bokarbeid.

Og så skulle det altså bli enda tre bøker. Akkurat det var ikkje i tankane våre da vi la siste hand på Søyådalsboka...

Til minne om eit attfunne kors - og nokre gebursdagar

På primstaven er 3. mai korsmesse om våren. Dagen er til minne om at Jesu kors vart attfunne i Jerusalem. Da er det ikkje unaturleg at primstavteiknet er eit stort kors.

Ifølge Wikipedia skulle alle gjerder vere sette i stand og grindene komne på plass denne dagen. I strøk med tidleg vår var korsmesse første sådagen, og mange stader vart også sauene klipte.

På korsmesse fyller Henning Sommerro 69 år og Jan O. Henriksen, for mange kjent som teiknar i Adresseavisen, 76 år. Jahn Otto Johansen, legendarisk NRK-mann og avisredaktør, vart fødd 3. mai 1934. Han gjekk bort i 2018.

Så hugsar du sikkert Margaret Thatcher (1925-2013). Ho vart statsminister i Storbritannia 3. mai 1979 og sat fram til 1990.

Hugsar du Pengelotteriet?

Det Norske Pengelotteri vart oppretta 2. mai 1912. Det fekk ei levetid på 86 år. Pengelotteriet vart nedlagt for godt i 1998.

Fram til 1912 var det ikkje tillatt med pengespel i Norge. Forbodet skulle hindre borgarane i «lykkespillenes fordervelighet». Det Norske Pengelotteri vart oppretta som eit unntak, og i starten var inntektene m.a. brukte i kampen mot tuberkulose. I mellomkrigstida gjekk store summar til kulturlivet.

Eg hugsar ikkje kva som var toppremien i Pengelotteriet på slutten. Men i mi ungdomstid var den i alle fall på 10.000 kroner. 10.000 kroner midt på 70-talet tilsvarar i dag i underkant av 60.000 kroner.

Det er ikkje rare greiene, samanlikna med dagens enorme premiesummar. Men kanskje var premienivået for 45 år sidan meir fornuftig enn i dag? Om ikkje anna, så kan ein stille spørsmålet.

Det var som regel verre før...

Dei daglege minna som kjem opp på Facebook fortel oss at manns minne ikkje rekk så langt. Ofte gjeld dette veret. Når vi t.d. uffar oss over kor ille våren er, er sanninga som regel at det var verre for berre få år sidan.

Dette bildet dukka opp på Facebook-sida mi i dag, og er tatt på Tæla 2. mai 2014. Da snødde det. Og så skal eg ikkje rippe opp i dei uhorvelege snømengdene som kom gjennom maimånaden i fjor...

Kaldt og solrikt: Flotte dagar på hytta

Denne veka vart det endeleg ein Tæla-tur igjen. Eg fekk to fine døgn på hytta, med flott skiføre og mykje sol. Men temperaturen var ikkje all verda. I den utruleg skarpe lufta brukte eg solkrem med faktor 60 på turen innover til Veltret torsdag. Det viste seg å vere nødvendig.

Da eg forlet hytta 1. påskedag stakk grastustane opp av snøen på stølen. No er snødjupna rundt ein meter. Nattefrosten, så lenge den varer, gjer at snøen minkar seint. Det kan snu fort på denne tida av året, men planen er likevel å ta ein skitur til før vår og sommar vinn over vinterkreftene.

Det var stort sett for kaldt å sitte ute. Men kva gjorde vel det? Ved glaset i Tælastuå gløymer ein fort både tid og stad. Tankane flyg fort og lett når blikket kviler på så vakker natur.

Gauksmesse og arbeidarene sin dag

Arbeidarane sin dag 1. mai er ifølge primstaven gauksmesse, eller gaukdagen. Namnet har truleg samanheng med gaukmånaden (gno. gaukmána∂r, m.), som var første sommarmånad i førkristen tid. Primstavteiknet er enten ein fugl (gauk) eller eit (dobbelt)kors.

Ved gauksmesse var gauken ventande. Dagen ga varsel om sommarveret.

Historia til 1. mai som kampdag for arbeiderrørsla går tilbake til 1889, da den internasjonale arbeidarkongressen møttest i Paris for å stifte Den annen internasjonale. Etter framlegg frå deï fagorganiserte i USA vart 1. mai vedteken som demonstrasjonsdag.

I Norge vart den første 1. maiferinga gjennomført i 1890. I 1935 vart 1. mai vedteken som offisiell flaggdag her i landet. I 1942 innførte Quisling-regjeringa 1. mai som lovfesta fridag. Denne lova vart oppheva i 1945. To år seinare bestemte Stortinget så at 1. mai skulle vere offentleg høgtidsdag i Norge.

Ein kunstar med ord

27. april 1889 vart diktaren Arnulf Øverland fødd i Kristiansund.

Øverland er etter mi meining ein av dei største språkkunstnarane som dette landet har fostra. Eit usedvanleg stilsikkert og elegant riksmål prega alt han skreiv. Øverland var lyrikar, skribent og samfunnsdebattant.

Pennen var til tider skarp, som i foredraget «Kristendommen - den tiende landeplage». Øverland vart tiltala for blasfemi p.g.a. foredraget, men vart ikkje dømt. Under krigen skreiv han ei rekke motstandsdikt, og vart arrestert av okkupasjonsmakta. Etter krigen stod Øverland sentralt i språkstriden.

Allereie i gymmastida vart eg fanga av Arnulf Øverland. Diktsamlingane hans rommar så uendeleg mykje vakker og meiningsfull lyrikk. Av dei mest kjente dikta er «Du må ikke sove» (1936), som er ei sterk åtvaring mot nazismen, og «En hustavle» (1929).

Arnulf Øverland døydde i Oslo i 1968.

Du verda, så lettvint!

I dag la eg siste hand på sjølvmeldinga. På nokre punkt vart eg litt usikker, så eg fekk behov for hjelp.

I gamle dagar ringte vi likningskontoret i slike situasjonar, eller vi bladde oss forderva i den omfangsrike rettleiinga. Det fungerte på sitt vis.

Men på dette området har verda verkeleg gått framover. Eg logga meg inn på skatteetaten sin chat, og fekk kontakt med ein robot. Etter ei lita stund vart vi samde om at vi ikkje heilt forstod kvarandre. Dermed vart eg sett over til ein saksbehandlar.

Etter mindre enn eit halvt minutt med venting var ei triveleg dame inne på chatten. Eg bar fram ærendet mitt, og på eit blunk fekk eg svar på spørsmåla mine.

Eg heiar på all digitalisering. Ikkje alt var betre før.

35 år sidan ordet becquerel vart ein del av daglegtalen

Våren for 35 år sidan vart vi nordmenn godt kjende med namnet på ei måleeining dei færraste fram til da hadde høyrt om, becquerel. Tsjernobyl-ulykka 26. april 1986 skulle kome til å påverke livet i mange land i Europa. Eksplosjonen ved atomkraftverket spreidde store mengder med radioaktivitet over m.a. Norge.

For å seie det enkelt, er becquerel eit uttrykk for mengde utsendte radioaktive partiklar per sekund. Norske bønder og reineigarar fekk oppleve at mengdene som hamna i Norge, i særleg grad radioaktivt cesium, var så store at dei trua dyrehaldet. I kjøtt frå reinskalvar vart det målt opptil 40.000 becquerel per kilo, og i sauekjøtt på det meste 10.000 becquerel per kilo. Etter at styresmaktene sette grensa til 600 becquerel per kilo, vart det nødvendig med nedforing av både sau og tamrein.

Eg jobba i avisa i Fylket i Molde på denne tida, og hadde nær kontakt med både bønder og landbruksorganisasjonar i Møre og Romsdal. Særleg slakterisamvirket fekk ein stor jobb med organisering av nedforinga. Situasjonen var nesten uverkeleg. Plutseleg var landbruket i vårt fylke ein del av den store verda.

Tsjernobyl-ulykka er den verste kjernekraftulykka i historia. 28 arbeidarar ved anlegget omkom p.g.a. akutt stråleskade, og seinare døydde 19 til. Truleg har fleire hundre tusen personar opp gjennom åra døydd som følge av seinskadar.

25. april: Evangelisten Markus, ei NRK-legende og musikarar som jubilerer

Primstaven viser at 25. april er Markusmesse, også kalla Markusdagen og den store gangdagen. Dette er ein katolsk messedag for evangelisten Markus. På primstaven er dagen avmerkt med ein fjørpenn, sidan Markus brukte ein penn då han skreiv ned Markusevangeliet. Andre stader er merket eit strek med prikkar rundt, tolka som ei målestong med snø omkring, les vi på Wikipedia.

I katolsk tid vart den store gangdagen markert med prosesjonar på markene med krusifiks og røykjelse, og prestane kunne skvette vievatn på marka. Denne skikken skal vere innført av pave Gregor den store omkring år 600 for å stoppe ein stygg pest. Vandringa kan minne om heidenske våropptog.

I mange kyststrøk var Markusmesse tida for å så havre. I Trøndelag kalla dei dagen gamle sommarmål, og i Stod, som ligg i Steinkjer kommune, heitte det seg at det graset som hadde grodd før denne dagen ville fryse bort igjen. I Sunnfjord skulle villfuglene ha to egg i reiret på Markusmesse.

NRK-legenda Herbjørn Sørebø kom til verda i 25. april 1933 i Fjaler. Han har vorte omtala som den fremste nynorske mediemannen i sin generasjon. Sørebø arbeidde i NRK frå 1964 og fram til han pensjonerte seg i 2001. Nokre få dagar før han gjekk bort i 2003, mottok Sørebø Kongens fortenstmedalje i gull.

Personar med musikalske gener set sitt preg på lista over dei som kom til verda 25. april. Vi finn den russiske komponisten Pjotr Tsjaikovskij (1840-1893) og den amerikanske songarinna Ella Fitzgerald (1917-1996). Norske musikarar fødde på denne dagen er pianist Einar Steen-Nøkleberg (1944), pianist, komponist og forfattar Ketil Bjørnstad (1952), cellist Truls Mørk (1961) og trompetist Ole Edvard Antonsen (1962).

Ein kort karriere og eit kort liv

For tjue år siden, 24. april 2001, døydde artisten Gro Anita Schønn. Ho vart berre 51 år gammal.

Ho var det ein trygt kan kalle ein folkekjær artist. Gjennombrotet kom i 1969 med «Lutfattig læregutt». Seinare kom hits som «En enkel sang om frihet» og «Er det underlig man lengter bort iblant».

Gro Anita Schønn var ofte å høyre på Norsktoppen. Ho  medverka seks gonger i norsk Melodi Grand Prix og vart nominert til Spellemannprisen i 1975 som årets vokalist.

Frå påskeidyll til full vinter

April og april er to forskjelige ting. Det har vi ikkje minst fått oppleve i år. Her i Robinsonmarka sette vi ut terassemøblane forrige helg, og feira hendinga med eit diskret glas kvitvin i det fri. Ei veke seinare er det full vinter igjen.

Begge desse bilda er tatt 24. april. Til venstre er det skidag 1. påskedag på Tæla i 2011, med mykje triveleg folk samla. 21 gjester var innom, viser minnet som kom opp på Facebook. Bildet til høgre er tatt frå terassen vår om morgonen 24. april 2021. Det har vore mange slike morgonar i Bud denne aprilmånaden.

Bilda frå påska 2011 viser at det var mykje fint ver. Påskehelga kom uvanleg seint dette året. 1. påskedag var altså 24. april. Det seinaste den kan kome er 25. april. Sist det skjedde var i 1943, og det vil ikkje hende igjen før i 2038. 1. påskedag kan tidlegast kom 22. mars, noko som sist hendte i 1818. Neste gong er i 2285.

Statistisk sett er for øvrig 19. april den vanlegaste dagen å feire 1. påskedag på.

Ein dag til minne om Sankt Jørgen

23. april er Jørgensdagen, Sankt Jørgens dag eller Sankt Georgs dag er ein dag knytt til heilage Jørgen (også Georg, Göran, Ørjan) som blir markert fleire stader. Dagen blir vanlegvis markert den 23. april, datoen den heilage Jørgen etter tradisjonen skal ha døydd på. I austleg-ortodokse kyrkjer som følgjer den julianske kalenderen ligg denne datoen på den 6. mai i den gregorianske. Det finst også andre datoar til minne om heilage Jørgen.

St. Georgsdagen er ein merkedag for den internasjonale speidarrørsla. På denne dagen fornyar speidarane speidarløftet, som dei avla då dei vart opptekne i speidartroppen. Den katalanske feiringa av dagen der ein gjev bøker og roser i gåver, har gjeve opphav til den internasjonale bokdagen.

Jørgensdag er avmerka på primstaven med eit kors eller ein hest. (Wikipedia)

Ein dramatisk
platehandel

23. april 1971 ga Rolling Stones ut plata «Sticky Fingers». Ein kompis av meg kjøpte albumet, og vi var imponerte. Men i etterkant av handelen oppstod det plutseleg dramatikk.

Eg skriv meir om dette her.

La deg ikkje lure av april!

Bildet til venstre er tatt gjennom frontruta på bilen 22. april 2016. Eg står i ei busslomme på Istad, der det snør. På Facebook dukkar det opp eit minne frå denne dagen, og eg skreiv: «Snøvær stort sett i hele dag. Ganske vanlig på en 22. april. Om vi liker/tror det eller ei.»

Ja, slik er det med denne aprilmånaden. Når eg no sit her ute mot Hustadvika og skriv desse linene om formiddagen 22. april 2021, dalar snøen ned utanfor glaset. Vergudane fornektar seg ikkje. April er ein vårmånad, og mange likar å tru at dette er ei tid da sola varmar, snøen smeltar og nytt liv av daude gror. Men verstatistikken viser noko heilt anna.

Wikipedia definerer begrepet aprilver slik: «Aprilvær er en folkelig betegnelse på en ustadig værtype med raske skiftninger mellom strålende solskinn og byger - oftest lokale småbyger med regn, små hagl, sludd og/eller snø. Værtypen hører våren til, og mange steder i Norge kan aprilvær være vel så vanlig i mai og første del av juni - i fjellet og lengst nordpå er det ofte fortsatt full vinter i april.»

Heller ikkje mai, som melder seg på om ei dryg veke, er trygg. Hugsar du maimånaden i fjor? Det gjer i alle fall eg. Det kraftige snøfallet gjorde at det berre var så vidt eg kom meg heilskinna på arbeid. Ikkje berre ein dag, men i vekevis.

Det er lov å håpe på sol og varme, men lurt å vere førebudd på noko heilt anna.

Han ga oss folkeeventyra

Jørgen Moe, ein person som mange heilt sikkert har eit forhold til, men kanskje ikkje veit så mykje om, vart fødd 22. april 1813.

Moe var biskop og diktar, men er mest kjent for samarbeidet med Peter Chr. Asbjørnsen om innsamlinga av norske folkeeventyr.

Moe kom til verda på Moe i Hole, og døydde 27. mars 1882 i Kristiansand.

Nummer ni og ti landa på månen

21. april 1972 gjennomførte USA si femte månelanding. Apollo 16 landa på månen på denne dagen for 49 år sidan.

John Young og Charles Dyke vart den niande og tiande personen som sette sine bein på måneoverflata. Dei oppheldt seg på månen i heile 71 timar. Medan dei gjennomførte oppdraget, kretsa Thomas K. Mattingly II rundt månen i kommando- og servicemodulen.

Frå den berømte måneferda i juli 1969 og fram til desember 1972 gjennomførte USA seks bemanna månelandingar.

Dronninga si einsame sorg

Dette bildet av dronning Elizabeth, som fyller 95 år 21. april, har rørt ei heil verd. På sosiale medier er bildet flittig kommentert. «Virkelig hjerteskjærende å se en 94 år gammel kvinne si farvel til mannen sin gjennom 73 år, helt alene. Dette er den grusomme delen ved pandemien», er ein av kommentarane. «Dette må være det tristeste bildet på internett i dag», skriv ein annan.

Det er lett å seie seg einig. Bildet fortel meir enn tusen om korleis pandemien rammar, og gjer krevande stunder i livet enda tyngre.

Dyktige karar fekk den nye brua på plass

Nyleg skreiv eg på denne sida om den provisoriske brua som vart bygd, etter at isen tok gangbrua ved Hyllbakkan i Kvenndalen i februar 2008. 

Dyktige karar, med Endre Ellevset og Ole Johan Kvendbø i spissen, sveisa saman ei ny, permanent bru. 17. oktober 2009 var det dugnad, der det nye byggverket vart heisa på plass. Det må vere rett å seie at Ole Johan og Bjarne Holten var dei som tok dei tyngste og viktigaste taka under dugnaden.

Den nye brua vart heva ein god del i høve til den gamle. No har ho stått der i snart tolv år. Inntrykket mitt er at trafikken over brua aldri har vore større enn no. (Klikk på bilda i galleriet under for å gjere dei større). 

Tre bruer krysser elva i Kvenndalen

Forutan Myrabrua nede på Kvennbøen, kryssar tre bruer Kvenndøla innover dalen. Den første finn du oppe på Hyllbakkan. Den vart bygd i 1999, og er den nyaste. Hengebrua ved Garden kom i 1951, medan gangbrua i Bekkjøya kom tidleg på 1980-talet.

Bildet til høgre er henta frå frå bygginga av hengebrua ved Garden, og viser Jon J. Polden (Gammelbu'n), som var med på arbeidet. (Klikk på bildet for å gjere det større).

Her måtte sendaren byggast!

Da fjernsynet kom først på sekstitalet, var Reinsfjellet i Gjemnes ei gåve frå Skaparen til utbyggarane. Reinsfjellet ligg slik til at frå toppen kan ein sjå store delar av Nordmøre, samt nokre område som høyrer til Romsdal. Sjølvsagt måtte det settast opp ein sendar her!

Den første masta på Reinsfjellet stod ferdig til årsskiftet 1962/1963. Ei ny og enda høgare mast kom i 1993 i samband med etableringa av TV2.

Reinsfjellet, som er 994 m.o.h., tek seg staseleg ut frå mange kantar. Etter mi meining får ein likevel det mest majestetiske inntrykket frå Osmarka, der bildet over er tatt.

Eg har vore på Reinsfjellet ein gong. Da starta vi frå Torvikdalen, som er den mest bruka traseen. Dette er ein fin tur både sommar og vinter.

Ein opp-finnar har
gebursdag

Har du ein Evinrude påhengsmotor? Da kan du ta deg eit kakestykke og feire at oppfinnaren av påhengsmotoren, norsk-amerikanaren Ole Evinrude, har gebursdag 19. april. Han var fødd i 1877, og døydde i 1934.

Også forfattaren og motstandsmannen Ragnar Ulstein (1920-2019) var fødd på dennen datoen. Det same var tidlegare leiar av Venstre, Gunnar Garbo (1924-2016).

Søndagstur i vakker havnatur

I finveret fann vi ut at vi skulle bruke søndagen til ein biltur. Valet fall på Gossen, ei øy som ligg innafor ein times rekkevidde frå Bud.

To tredelar av dei drygt 3.000 innbyggarane i Aukra kommune bur på Gossen. Resten held til i fastlandsdelen, Julsundet, som ligg klemt mellom Molde og Hustadvika kommunar.

Gossen er stort sett flat som ei pannekake. Her er det korte avstandar, og mykje vakker natur å kvile blikket på. Brukar du eit par timar, har du vel sett det meste. Ein attraksjon er ilandføringsanlegget i Nyhavna, der det like ved også ligg eit flott utsiktspunkt.

Det øvste bildet viser Bud med stoltheita Gulberget sett frå Gossen. Gulberget ragar berre 160 meter over havet. Men apropos utsikt, Gulberget kan ta pusten frå dei fleste.

Bildet under er tatt mot Nordøyane. Ein dis gjer landskapet litt uklårt. Men det vi ser er i alle fall frå venstre Lepsøya, Haramsøya, Skuløya, Fjørtofta og Harøya. Haramsøya, der striden om vindmøllene no står, er litt vanskeleg å sjå, men ligg mellom Lepsøya og Skuløya. Fjørtofta er den mørke ryggen i framkant av Skuløya.

Når Nordøyvegen står ferdig, vil alle desse øyane bli landfaste. Alt det vi ser, høyrer no til Ålesund kommune. Sunnmøringane har også grafsa til seg Orten, Sandøya og Ona, som ikkje er berørt av Nordøyvegen. Folket på desse øyane ville gå til Aukra, men vart ikkje høyrde.


Hugsar du denne brua?

Like før påske for 13 år sidan vart denne provisoriske brua bygd ved Hyllbakkan i Kvenndalen, etter at isen tok gangbrua tidlegare på vinteren.

Veritas var aldri på befaring, og kanskje var det like greit. Men for oss hytteeigarar på Tæla, og alle andre som bruka dette terrenget, var brua til stor glede og uvurderleg nytte. Eg meiner å hugse at brubyggarane var John Arve Haugen, Jostein Hausberg og Lars Gudmund Røen.

Dei var akkurat ferdig med arbeidet da vi skulle gå opp på Tæla for å feire påske. John Arve hadde eit godt råd å kome med: - Pass på at de ikkje har snøklumpar under skoa når de går over.

Det var eit råd som eg merka meg og passa på at andre som eg gjekk i lag med etterlevde, både da og seinare.

Byggverket var solid, og stod heilt til seinhausten 2009. Da kom ny og permant bru på plass etter stor innsats av m.a. Endre Ellevset og Ole Johan Kvendbø.


Menn mista makt

17. april 1969 vart den reformvenlege leiaren i Tsjekkoslovakia, Alexander Dubček, avsett etter press frå Sovjet. Han vart erstatta av den Moskva-tru Gustáv Husák.

Under den såkalla fløyelsrevolusjonen tjue år seinare gjorde Dubček comeback, og vart vald til parlamentspresident. Han fekk også vervet som leiar for det sosialdemokratiske partiet.

Dubček døydde 7. november 1992 knapt 71 år gammal, etter å vorte skadd i ei bilulykke to månader før. Ulykka skjedde berre ei veke før han skulle ha vitna mot fleire KGB-offiserar. Dokumentmappa til Dubček forsvann frå ulykkesstaden.

På denne dagen i 1973 kunngjorde president Richard Nixon at alle som hadde vore involvert i innbrotet i kontora til Demokratane året før, Watergate-skandalen, skulle miste jobben. Fleire av dei fekk fengselsstraff. Sjølv berga han eit drygt år til. I august 1974 måtte Nixon gå av som følge av Watergate. Han vart benåda av etterfølgaren Gerald Ford, og unngjekk straff.

Richard Nixon er den einaste amerikanske presidenten som har gått av frivillig. 


Ein jarl, to dronningar og frykt for gulspurv og hare

16. april er ein messedag for Orknøy-jarlen Magnus den heilage, som døydde i 1115. Magnusmesse vart også kalla «tredje dag sommar». Primstavtegn: Primstavteiknet er ei hakke, pil, øks eller eit halvt kors.

I Østerdalen håpa dei at gulspurven heldt seg unna på denne dagen. Dukka fuglen opp så tidleg på våren, varsla det dårleg ver. Det var også ein fordel å unngå haren. Kom det ein hare, og verst var det om den var grå, var det eit teikn på at våren ville bli kald.

Elles er 16. april gebursdagen til langrennsdronninga Berit Mørdre, som ville ha fylt 81 år i dag. Ho gjekk bort i 2016. Berit Mørdre  vann OL-gull i stafett i 1968, men er kanskje aller mest kjent for stafetten under VM i Oslo to år tidlegare, da ho staka forbi svenske Toini Gustafsson på oppløpet og sikra eit sensasjonelt norsk sølv. Det var eit gjennombrot for norsk damelangrenn.

Berit Mørdre vann 30 NM-medaljar. Av desse var 19 gull.

Vi må dessutan gratulere dronning Margrethe av Danmark, som fyller 81 år 16. april 2021. Ho blir 81 år, og har vore landet sitt statsoverhovud i 49 av desse.


«Man føler ved en saadan Katastrofe noget av den samme Rædsel, som man føler overfor store Naturkatastrofer som Jordskjælv og vulkanske Utbrudd»

Nyheita om «Titanic» sitt forlis natt til 15. april 1912 nådde også norske aviser. Tittelen over er henta frå Romsdals Budstikke laurdag 20. april, der avisa stadfestar at katastrofen har funne stad. «Det viser sig desværre, at det siste Telegram, som vi mottok og som meldte, at «Titanic» var sunket, var korrekt. «Titanic» gikk tilbunds Kl. 2.20 Morgen paa 41 Grader og 16 Minutters vestlig Længde. Og Kjæmpeskibet har trukket med sig i Dypet Størsteparten av Passagererne og Besætningen, mellem 1600 og 1700 Mennesker», heiter det i artikkelen.

Tapstalet har i ettertid vorte sett til mellom 1.350 og 1.512 menneske. 705 personar, storparten kvinner og born, vart redda. 21 av dei omkomne var norske. Av desse kom ein mann frå Sjøholt, ei kvinne frå Skodje, ein mann frå Kristiansund og ein mann og ei kvinne frå Romsdals amt.

Vraket av det som for 110 år sidan var verdas største skip, vart lokalisert i 1985 på 3.800 meters djup. Skipet var på 46.328 bruttotonn, og var 882 fot (269 meter) langt. Til samanlikning er lengda på hurtigruteskipa som i dag trafikkerer norskekysten om lag den halve.

Ulykka gjorde eit stort inntrykk. Romsdals Budstikke skriver: «Man føler ved en saadan Katastrofe noget av den samme Rædsel, som man føler overfor store Naturkatastrofer som Jordskjælv og vulkanske Utbrudd. Man synes, Menneskene staar saa magtesløse, - trods al vor Viden, al vor Teknik, kan der dog ske slike forfærdelige Ulykker. Her går det vældige Skib, som er eller skulde være utstyret med alle moderne Sikkerhetsforanstaltninger, med vandtætte Skot og traadløs Telegrafi og meget andet, som skulde trygge Overfarten, trods alt tilbunds med Størsteparten av de ombordværende. Og endda har de Sakkyndige paastaatt, at det var aldeles utænkelig, at et Dampskib som «Titanic» skulde kunne synke».

Artikkelen i Romsdals Budstikke er lang og grundig, og stiller ei rekke kritiske spørmål rundt forliset. M.a. skriv avisa: «Man faar det bestemte Indtryk, at man ikke hadde Redningsapparater nok, at der bare var Baater for en Tredjedel av Skibets Passagerer og Besetning. Hvis dette virkelig forholder sig saa, falder der et frygteligt Aansvar på de forkjellige rette Vedkommende. Man har altsaa ødslet med alt mulig andet på Skibet - Svømmebassiner, Tennispladse o. lign. til Glæde og Forlystelse for Rigfolket, men forsømt det viktigste, Hensynet til Passagerernes og Besætningens Sikkerhet».

Ifølge avisa representerte førsteklassepassasjerende om bord på «Titanic» ein formue på over 600 millionar dollar.


Det var Smørbukk som fann opp v-stilen

På 55. årsdagen til Jan Boklöv 14. april 2021 kan det vere på sin plass å kome med ei skihistorisk korrigering: Det var ikkje han, men Smørbukk, som fann opp v-stilen. Beviset finst på framsida av juleheftet for 1975, der vi ser Smørbukk i eit luftig svev med utprega v-stil.

V-stilen var svært omdiskutert i starten, og som vanleg var Norge imot den nye måten å hoppe på. Eg var også skeptisk, men har gått over til å meine at skihopping aldri har vore flottare å sjå på enn i dag.

Ja, kanskje går det også an å seie at v-stilen redda det estetiske i hoppinga. For ser vi på gamle opptak, vil vi oppdage at den klassiske stilen med kroppen liggande over dei samla skiene forsvann på 80-talet. Da begynte hopparane, med Matti Nykänen og østerrikarane i spissen, å legge skiene på skrå i høve til fartsretninga gjennom svevet, slik at dei saman med kroppen, som peika rett fram, danna ein slags v. Målet var å skape ei større bæreflate. Hengande ski og krokete kne var også vanleg på denne tida. Det var ikkje pent! Eit eksempel på kva eg meiner, finn du i opptaket som eg har lenka til under artikkelen.

Vi gratulerer foregangsmannen Jan Boklöv med dagen. Sjølv om Smørbukk var først ute, vil svensken i historiebøkene for alltid stå som mannen som revolusjonerte den moderne hoppsporten.

Lenke: Andreas Felder i Kulm 1986.


Det er sommar - i alle fall på primstaven

Kalenderen viser 14. april, og primstaven fortel oss at dette er første sommardagen. På primstaven er dagen som regel merka med ei grein med lauv.

Som så mange andre av merkedagane på primstaven, knyter det seg også ulike tradisjonar til denne. Norsk historisk leksikon fortel at dagen mange stader var såkalla halvhelg, og i enkelte bygder i Valdres og på Vestlandet tok folk fri frå arbeidet på den første sommardagen.

Over det meste av sør-Norge var 14. april faredag for tenestefolket.

Svært mange verteikn er knytta til denne dagen. Over heile landet var frost og snø varsel om ein dårleg og kald vår, medan ein varm sommardag spådde god sommar. Elles var verteikna ulike rundt om i landet. Er du interessert, kan du lese meir om dette her.


Ulike som politikarar - fødd på same dato

13. april, den siste vinterdagen, kan vi minnast eit knippe norske politiske profilar som alle vart fødde på denne datoen. Det har seg slik at både Per Kleppe, Thorbjørn Berntsen, Berge Furre og Kaci Kullmann Five kom til verda 13. april. Av desse lever berre Thorbjørn Berntsen. Stil og ståstad er ulik, men alle har på kvar sitt vis sett spor etter seg.

Thorbjørn Berntsen vart fødd i 1935, og var i mange år ein markant Ap-politikar av den gamle skulen. Han var stortingsrepresentant i perioden 1977-1997, og vart både miljøvernminister og nestleiar i partiet. Berntsen er rekna for å vere hovudmannen bak den arbeidsmiljøloven som Norge har i dag.

På grunn av sin ofte uortodokse stil fekk Berntsen kallenamnet «Leppa fra Grorud». I 1993 kalla han sin britiske ministerkollega «ein drittsekk», og mindre oppstyr vart det ikkje ni år seinare da han uttala at «...at noen har truet seg til å danse med Anniken Huitfeldt på et fylkespartimøte - den personen må ha vært jævla full». Berntsen og Huitfeldt avslutta feiden kort tid etter.

Per Kleppe (1923-2021) sat som statsråd i fire Ap-regjeringar i åra 1971 til 1981. Av desse var han finansminister i perioden 1973-1979. Kleppe var handels- og skipsfartsminister frå 1971 til 1972, og han avslutta sin politiske karriere som minister for samordna langtidsplanlegging i åra 1980 og 1981.

Kampen mot inflasjon og arbeidsløyse var ei sentral sak på Kleppe si tid, og mange vil hugse den dåverande finansministeren for motkonjunkturpolitikken og dei såkalla «Kleppe-pakkane».

Berge Furre (1937-2016) var politikar, historikar og teolog. Han vart i si tid ekskludert frå Arbeidarpartiet, og deltok i etableringa av SF/SV i 1961. Frå 1976 til 1983 var Furre leiar av SV, og han sat på Stortinget i perioden 1973-1977, da SV-gruppa talde heile 16 representantar.

Ved sida av partipolitikken hadde Furre ei lang rekke med verv og engasjement. Han var m.a. medlem av Lund-kommisjonen, som undersøkte dei hemmelege teneste i Norge, og han sat i Nobelkomiteen. I 1998 vart han ordinert som prest.

Om Kaci Kullmann Five hadde levd, ville ho ha fylt 70 år 13. april 2021. Ho var fødd i 1951, og døydde i 2017. Si rikspolitiske karriere starta ho i 1977, da ho vart leiar i Unge Høgre. Seinare vart det stortingsplass frå 1981 til 1997, og ho sat som den første kvinnelege leiaren av Høgre frå 1991 til 1994. Kaci Kullmann Five var handels- og skipsfartsminister i regjeringa Syse (1989-1990). I 2003 vart ho medlem av Nobelkomiteen. Frå 2015 og livet ut var ho leiar av komiteen.


Det går feil veg på indre Nordmøre

I ei utklippsbok frå tida mi i Romsdalsposten fann eit oversyn over folketalet i kommunane på Nordmøre per 1. januar 1979. Statistikken viser at i dei kommunane som i dag utgjer Nordmøre, har innbyggartalet i løpet av 42 år gått ned med 1.121.

For regionen totalt er talet kanskje ikkje så dramatisk. Men for indre Nordmøre ser vi ei svært negativ utvikling. Sidan 1. januar 1979 har Surnadal, Sunndal og Tingvoll mista 1.682 innbyggarar. Trenden for dei tre kommunane har vore konstant over mange år no, og kjem nok til å halde fram også i 2021.

Mest ille ute i denne samanstillinga er Smøla, som sidan 1979 har mista 30 prosent av innbyggarane. Også i Gjemnes er trenden negativ, og i Aure ligg folketalet i dag betrakteleg under summen av gamle Aure og Tustna.

Veksten på Nordmøre ligg i området Kristiansund/Averøy. Rett nok gjekk talet på innbyggarar i Kristiansund ned med 80 i siste kvartal i fjor. Men samanliknar vi med 1979, er folketalet i Kristiansund i dag 1.910 høgare enn i gamle Kristiansund og Frei til saman. Averøy veks, og det er nok berre eit tidsspørsmål før øykommunen er større enn Surnadal. I fjerde kvartal 2020 minka differansen mellom dei to kommunane med 68 innbyggarar. (Klikk på bildet ein eller to gongar for å forstørre).

Meir statistikk finn du her.


Endeleg vår i lufta - og Mette sette personleg rekord

Det skjer store ting på ein søndag. Endeleg vart veret slik at vi kunne ta oss ein tur på kyststien. Litt kald sno, rett nok, men sola gjorde at vi likevel fekk ein fin rusletur.

Vi var heller ikkje dei einaste som ville nyte vårveret. I dag var det godt med folk på kyststien.

Og ikkje nok med det. Mette sette ein solid personleg rekord etter kneoperasjonen. Dette vart den klart lengste turen til no, så her går det rette vegen!


10. april: Kong Haakon og Paul McCartney sa nei - og verda fekk farger

Denne dagen kan ein dvele ved nokre hendingar som på kvar på sitt vis - ja, heilt utan samanlikning - kom til å påverke ettertida.

På Elverum 10. april 1940 møtte kong Haakon og utanriksminister Halvdan Koht den tyske ministeren Bräuer. Bräuer kravde at Norge skulle overgje seg, og at kongen utnemnde ei tyskvennleg regjering leia av Vidkun Quisling. Verken kongen eller Koht ville ta stilling til kravet utan at regjeringa vart konsultert.

Same kveld vart det halde statsråd i Nybergsund. Her kom kong Haakon med sitt berømte nei, og skal ifølge referatet ha sagt: «Jeg kan ikke utnevne Quisling, som jeg vet ingen tillit har verken i vårt folk som helhet, eller i dets representasjon, Stortinget. Hvis regjeringen ville gå med på tyskernes krav - så er det ingen annen utvei for meg enn å abdisere.»

Kongen sitt nei skulle kome til å bety mykje for mobiliseringa og kampen mot dei tyske okkupantane.

Eit anna nei frå denne datoen, nærmare bestemt i 1970, påverka verken krig eller fred. Men det var altså 10. april 1970 at Paul McCartney kunngjorde at han forlet The Beatles, som dermed vart oppløyst. Hendinga kan trygt omtalast som musikkhistorisk. Beatles er den dag i dag rekna for å vere den mest populære popgruppa som nokon gong har eksistert. Salet av plater er estimert til 1 - 2,5 milliardar eksemplar.

I Southhampton la «Titanic» ut på jomfruturen sin 10. april 1912, og på dagen seksti år seinare starta NRK prøvesendingar i farger. «Tjuvstarten» fann stad nyttårskvelden 1971, da kong Olav sin tale vart sendt i farger.

Stortinget vedtok med 94 mot 34 stemmer å innføre fargefjernsyn 10. desember 1971. Senterpartiet, Venstre og enkeltrepresentantar frå KrF og Ap stemte imot. Motstanden vart begrunna med at fargefjernsyn var meir umoralsk enn TV i svart-kvitt fordi ein lettare kunne forveksle TV-bilda med verkelegheita når dei kom i farger.

I dag er det også rart å tenke på at Dagbladet faktisk gjekk imot fargefjernsyn på leiarplass.


Når det ikkje finst anna råd, får ein mimre litt...

På ein aprilfredag etter påske, der vermeldingane spår mest inneliv dei næraste dagane, kan det vere greit å mimre litt. Dette bildet er tatt på Tæla 9. april 2016, som det året faktisk var andre laurdagen etter påske. Skjærtorsdagen var så tidleg som 24. mars.

April  og mai er dei finaste ski-månadane i fjellet. Eg har alltid meint at dei som avsluttar skisesongen når påska er over, ikkje veit kva dei går glipp av. Men dette har kanskje noko med mi totalt fråverande interesse for våronn i hagen å gjere?

Eg la ut dette bildet på Facebook for fem år sidan med slik tekst: «Tror dette blir en fin dag. Snart tur.» Eg hugsar ikkje kor det bar, men ein fin tur vart det nok.

Det blir ikkje skitur på Tæla denne helga. Men kanskje om nokre dagar? Ein får leve i håpet.


Da eggelikøren kom inn i norsk politikk

7. april 1973 såg Anders Langes parti til sterk nedsettelse av skatter, avgifter og offentlige inngrep dagens lys. Partiet skifta i 1977 namn til Fremskrittspartiet.

Folk si oppfatning av kva som var sømmeleg og kva som var kontroversielt var heilt annleis for 48 år sidan enn i dag. Anders Lange braut med alle konvensjonar. Han drakk eggelikør på TV, og målbar i mange saker standpunkt som i det trauste sosialdemokratiet Norge skapte moralsk indignasjon.

Det siste leveåret sitt, frå 1. oktober 1973 til dødsdagen 18. oktober 1974, sat Lange på Stortinget. Året er omtala som «absurd teater», der Lange viste verken evne eller vilje til å lære seg dei parlamentariske spelereglane.

Få trudde at partiet skulle klare å slå rot ute i folket. Men etter at Carl I. Hagen tok styringa i 1978 og gjorde Frp stuereint, starta ei utvikling som i 2015 altså skulle bringe partiet inn i regjeringskontora. I mars 2006, ein dryg månad før Siv Jensen overtok som formann, oppnådde Frp 34,9 prosent på ei meningsmåling.

Det har opp gjennom åra vore stifta mange politiske parti i Norge, ofte som resultat av intern strid i allereie eksisterande parti. Splittinga av Venstre i 1972 er kanskje det mest kjente dømet. Nokre av dei nye har vist ei viss evne til å overleve, i alle fall i delar av landet. Men ingen er i nærleiken av Fremskrittspartiet når det gjeld suksess.


Ein dato for katastrofer

To store katastrofer knyter seg til 7. april. På denne dagen skjedde både den store Tafjordulykka og  «Scandinavian Star» sitt forlis.

Det var om natta den 7. april 1934 at tre millionar kubikk med stein rasa frå Langhammaren og ned i Tafjorden 700 meter under. Raset skapte ei enorm flodbølge, som tok livet av 23 menneske i Tafjord, der det på denne tida budde om lag 270 personar. Flodbølga gjorde også stor skade i nabobygdene Fjørå og Sylte. Totalt mista 40 menneske livet som følge av katastrofen.

Brannen om bord på «Scandinavian Star», som natt til 7. april 1990 var på veg frå Oslo til Frederikshavn, tok heile 159 menneskeliv. Det var 383 passasjerar og 99 besetningsmedlemmar på skipet. Det rår mange teoriar om korleis brannen oppstod, og det har i ettertid vorte avdekt at etterforskinga var mangelfull. Den mest utbreidde oppfatninga er at brannen var påsett.

Eit stykke norsk krigshistorie er at Aftenposten på denne dagen i 1940 trykte ei melding frå Berlin om at eit angrep på Norge var venta. Avisa vart ikkje trudd. To dagar seinare vakna nordmennene til eit okkupert land.


Nesten så ein blir versjuk...

Kalenderen viser 6. april, og som værdama på TV2 sa tidlegare i dag: Vi er snart ei veke inn i den andre vårmånaden. Ja, du verda for ei lykke. Ingenting er som våren!

Eg er normalt ikkje så opptatt av veret. Det blir som det blir, uansett. Men akkurat no tykkjer til og med eg at det er tungt. Først ei miserabel påskehelg, vermessig sett, og så møter første ørkdagen etter påska oss med enda meir regn, snø og vind. Ein kan bli versjuk av mindre.

Eg ser på Yr, som eg eigentleg ikkje trur så mykje på, at det heller ikkje er spesielt mykje betring i sikte dei nærmaste dagane. Vi kan visst sjå fram til ei helg med grisever, når den tid kjem. Men altså: Meteorologane har det med å ta feil. Håpet lever.

På denne dagen for 123 år sidan kom diktaren Aasmund Olavsson Vinje til verda. Eg avsluttar denne pessimistisk stemte epistelen med ei strofe frå Vinje sitt dikt «Vaaren» for å minne både meg sjølv og eventuelt andre versjuke om at det midt i alt styggveret likevel er grunn til å sjå lyst på livet.

Enno ein Gong fekk eg Vetren at sjaa,
for Vaaren at røma;
Heggen med Tre som der Blomar var paa,
eg atter saag bløma.
Enno ein Gong fekk eg Isen at sjaa,
fraa Landet at fljota,
Snjoen at braana, og Fossen i Aa,
at fyssa og brjota.
Graset det grøne eg enno ein Gong,
fekk skoda med blomar.
Enno eg høyrde at Vaarfuglen song,
mot Sol og mot Sumar. 


Tilbake til kvardagen etter verdas lengste påskeferie

Ei påske som reint værmessig vart svært så lite minneverdig, er straks over. Ole Nordmann må tilbake til kvardagen, etter det som er sagt å vere verdas lengste påskeferie. Vi deler denne plasseringa med Danmark og Island. Desse tre landa er dei einaste i verda der påska består av fem samanhengande helge- og helligdagar, med fri både skjærtorsdag, langfredag og 2. påskedag. I andre land er ein eller fleire av desse tre dagane vanleg kvardag.

Desse landa har fire samanhengande helge- eller helligdagar i påska: Storbritannia, Finland, Tyskland, Australia og Spania. Tre dagar: Sverige, Frankrike og Italia. Kortast påske har USA, der høgtida kun er ei vanleg helg.  (Kjelde: Aftenposten).

Når det gjeld den norske påskefeiringa, er det vel også rett å seie at den i dag strekker seg over mykje meir enn fem dagar.  Folk dreg gjerne til hyttene sine i god tid før palmehelga, slik at påskeferien for mange har vorte halvanna veke lang.

For eigen del fekk eit par døgn på Tæla. Svært dårlege vermeldingar gjorde at eg braut opp 1. påskedag. Det var nok ei fornuftig avgjerd. Men sjølv om påskeveret var noko av det mest miserable eg har opplevd, vart det trivelege dagar i eige selskap i Tælastuå. Hyttenabo Bjarne braut seg også opp liene påskelaurdag, slik at vi fekk ei triveleg kaffestund i lag. Bortsett frå nokre ryper, såg eg ikkje snurten av andre levande vesen under opphaldet.

No er den 30. hyttesesong på Tæla i gang for både meg og Bjarne. Det skal ikkje bli lenge til neste tur.



Ein gammal tradisjon: Fake news for moro skuld

Har du vorte narra april i dag? I så fall er du utsett for ein gammal skikk, som ingen heilt veit korleis oppstod. Vil du vite meir om dei ulike teoriane om opphavet, kan du lese om dette på Wikipedia.

Media har opp gjennom åra servert mange aprilspøkar av det fornøyeleg slaget. Ein av dei mest kjente her til lands, er da Aftenposten 1. april 1950 meldte at folk kunne møte opp på Vinmonopolet for å kjøpe vin i bøtter. Forklaringa på det gledelege tilbodet var at tapperiet på Hasle hadde gått tom for flasker. For å unngå å brenne inne med store mengder med rødvin, ville polet ifølge Aftenposten selje vin svært rimeleg til kundar som møtte opp med bøtter eller anna eigna emballasje. Folk gjekk fem på, og det danna seg køar som her ved utsalet på Majorstuen.

37 år seinare slo Bergens Tidens til med ein spøk av same slaget. Avisa meldte at Vinmonopolet hadde konfiskert 10.000 liter med smuglarvin, og at bergensarane var inviterte til å få ein del av varene i staden for at herlegdomen gjekk i kloakken. 200 kvinner og menn møtte opp utanfor polet med flasker, bøtter og spann!

Ein oversikt over gode aprilspøkar finn du her. Usmakelege forsøk på å vere morosam på 1. april finn du ved å klikke her.

I VG kan du lese om årets aprilspøkar.

Fokuset på fake news har gjort at NRK og dei fleste største norske avisene har slutta med å publisere aprilspøkar.


Eit lite minne om ein heidersmann

Det har plutseleg vorte fjorten år sidan denne heidersmannen gjekk bort. Rundt påsketider tenker eg ofte på min gode ven og læremeister Gunnar Bele. Alle dei fine turane vi hadde saman er minne som eg for alltid vil bere med meg.

Da vi tok over hytta på Tæla var det mykje som måtte reparerast. Gunnar var til uvurderleg støtte. Ja, utan hjelpa frå han er det ikkje godt å seie korleis det hadde gått med restaureringsprosjektet. Gunnar hadde den fine eigenskapen at han alltid sette andre framfor seg sjølv. Vi har mykje å takke han for.

Bildet er tatt på Botnfjellet ein av dei første dagane i mai 2004. Det var berre vi to på tur, mellom mektige fjell i den store stilla.

Ekte vennskap og naturoppleving.

Ein treng ikkje å seie så mykje. Slike stunder ligg bortanfor orda og gjev varig rikdom.

Vi er mange som saknar Gunnar.


Det skal koste litt...

Bildet viser transport av utstyr til Tæla i 1975. Vi ser Odd og Berit Ormset, saman med ein gjest (lengst t.h.) som eg ikkje har namnet på. Følget ser ut til å vere komne fram til Haukarstokken. På denne tida var det ikkje bru over elva på Hyldbakkan, slik at turen var betrakteleg lengre og tyngre enn i dag. Det var vanleg å seie at når ein kom fram til Haukarstokken var turen halvgått i tid, men ikkje i distanse.

For oss som held til på Tæla no, var det eit stort framsteg da gangbrua kom. Seinare gjorde vegen til Nordviksetra det lettvint å kjøre scooter opp til hytta. Børene og turane har derfor vorte lettare enn før. Men alt slitet er ikkje borte. Og det er greit. Det skal koste litt å kome seg opp på Tæla. Det er ein del av hytteluksusen.

Berit og Odd Ormset tok over «Tælastuå» etter Ane og Peder Kvendbø, som starta bygginga tidleg på 50-talet. Ane var tante til Berit. Vi som i dag er eigarar av dette paradiset, har mykje å takke dei tidlegare eigarane for. Alle fire er no borte. Ikkje minst sender vi ofte varme tankar til bygningsmannen Peder, som for 70 år sidan satsa så stort og bygde ei hytte på heile førti kvadratmeter på stølen. Det var i ei tid da hytter på 12-15 kvadrat framleis var normalen i dette området.


«Sidan eg var gutunge har Bjørn Wirkola trona øvst i mi private rangering av skihopparar. No har han fått ein ved sida av seg. Sterkare får eg ikkje sagt det»

Nytt innlegg på Fintenkjarplassen.


Om ei øydelagt ski, forventningar og ei veke utan klokkeklang

Vi er inne i den stille veka. Som gutunge og ungdom likte eg dagane før sjølve høgtida ekstra godt. Livet gjekk i sakte fart. Ja, det var nesten som om dei alltid trivelege Myra-karane hadde ekstra god tid når dei kom for å hente posten.

Det meste handla elles om å førebu helgedagane og, ikkje minst, sjå til at ski- og turutstyret var i orden. Ein skitur var obligatorisk kvar dag i påska, uansett ver. Om det var aldri så håplaust, vart det minimum ein tur til skihytta for å drikke eit glas appelsinsaft. Elles var Strengen, Tæla og Fossafjellet faste mål.

Apropos utstyr; eit år heldt eg på å hamne i alvorleg trøbbel. Ein av dagane før påske, måndag eller tysdag, datt eg skikkeleg etter eit til meg å vere uvanleg langt skihopp. Skia stod i vinkel, og i nokre fortvilte minutt såg eg for meg ei påske utan skiturar.

Heldigvis hadde far min gode kontaktar. Den brotne skia var sendt til Rindal. Der vart den reparert på rekordtid og påskehelga var berga. Eg meiner reparasjonen skjedde på Landsem skifabrikk.

Uttrykket «den stille veka» har for øvrig for ikkje noko med ferie og fritid å gjere. Forklaringa på uttrykket ligg i at kyrkjeklokkene tradisjonelt ikkje ringer denne veka. Ein kan eventuelt slå på klokkene med ein dymbill, ei treklubbe som gjev ringing med ein dempa klang, les eg på Wikipedia.

Den stille veka er tida mellom palmesøndag og påskedag. Ho vert òg kalla den heilage veka (latin Hebdomas sancta) eller Den store veka (Hebdomas maior). Når folk kallar desse dagane for påskeveka, er det eigentleg feil - påskeveka begynner 1. påskedag.

Medan eg skriv desse linene ausar regnet ned i Bud. Et ser på webkameraet på Nesøya at forholda i «mine fjell» heller ikkje er så mykje skryte av. Vermeldinga for påska finst det akkurat no inga trøyst i. Det skal bli vått og grått både ute mot storhavet og på Kvennbøtæøla, der eg har tenkt å opphalde meg frå fredag og ut påska.

Men veret får bli som det blir. Langfredag traskar eg opp liene om det så regnar oppover. Covid-19 sørga for hytteforbod i fjor. Vergudane skal ikkje få ta frå meg denne hyttepåska. Det finst da grenser.


Eit 120-årsminne om ei populær kronprinsesse

Kronprinsesse Märtha kom til verda 28. mars for 120 år sidan. Kronprinsesse Märtha var dotter av prins Carl av Sverige og prinsesse Ingeborg av Danmark. Hennar fulle namn var Märtha Sofia Lovisa Dagmar Thyra.

21. mars 1929 gifta ho seg med den to år yngre kronprins Olav. Dei to var søskenbarn, da kong Haakon var onkel til Märtha.

Kronprinsesse Märtha døydde 5. april 1954, berre 53 år gammal. Dødsårsaka var hepatitt, og smitta fekk ho i seg etter ei blodoverføring i samband med ein operasjon i USA under krigsåra.

Märtha var ei svært populær kronprinsesse. Dødsfallet utløyste landesorg i Norge. Kong Haakon, som sette svigerdotter si høgt, skal ha sag til C. J. Hambro: «Det burde heller ha vært meg, gamle, unyttige mann.»


Sommartid igjen - og eit trist minne

Det er 27. mars og siste dagen med vintertid. Natta som kjem skal altså klokka stillast, om du da ikkje har ei som ordnar dette sjølv. Og ho skal stillast fram. I morgon vaknar vi til sommartid, etter ei uvanleg kort natt.

Historia viser at det har litt att og fram med sommartid i Norge. Sommartid vart gjennomført i 1916 og innført igjen frå 1940 til 1945. Frå hausten 1940 til hausten 1942 var det også sommartid om vinteren. I Norge hadde vi så sommartid i perioden 1959-65, før det vart pause fram til 1980. Etter det har vi nordmenn pliktoppfyllande stilt klokka to gonger i året - om ikkje alltid rette vegen.

EU planlegg å avvikle ordninga med sommar- og vintertid. Men saka har vorte utsett, m.a. på grunn av pandemien.

På denne dagen i 1980 velta Alexander Kielland-plattforma i Nordsjøen. Av dei 212 personane om bord mista 123 livet. Av desse vart 93 funne, dei seks siste da plattforma vart snudd i 1983. Dette er den største industriulykka nokon gong her til lands.

Det er vanleg at folk hugsar kor dei var da Brå brekte staven. Mange hugsar vel også kvar dei var og kva dei gjorde denne forferdelege marskvelden for 41 år sidan.


Kan du reglane for påskehøgtida?

Ved inngangen til påskehelga har regjeringa kome med ei lang rekke anbefalingar for korleis vi alle kan bidra til å få gjennomført ei så trygg og smittefri feiring av høgtida som mogleg.

Det er mykje å sette seg inn, og - som vi har sett - lett å gjere bommertar. Kjenner du anbefalingane, eller hadde det kanskje vore greit med ei oppfrisking?

Regjeringa sine anbefalingar finn du her.


Maria bodskapsdag med endeleg beskjed om hytteforbod

25. mars for eitt år sidan vart det klart at flere hundre tusen hytteglade nordmenn måtte halde seg heime i påska. Regjeringa kunngjorde at dei strenge tiltaka frå 12. mars vart forlenga til over påske.

For eigen del tenkte eg vel at eit såpass offer måtte vi hytteglade tole, i ei tid der ein skummel og ukjent pandemi herja. Når så påska på våre trakter kom med det verste veret som tenkast kan, gjekk det i grunnen nokså bra. Attpåtil sleit eg med ein kranglevoren rygg gjennom påska. Eg var i grunnen veldig godt nøgd med styggeveret.

Påskedagane brukte eg m.a. til å blogge om eksperimentet heimepåske, som eg ikkje hadde opplevd sidan 1992. Innlegga finn du her: Dag 1, Dag 2, Dag 3, Dag 4, Dag 5.

Skjebnen til hyttepåska vart avgjort på Marimesse om våren, kanskje meir kjent som Marias bodskapsdag. Den ortodokse kyrkja feirar alltid dagen den 25. mars. Denne datoen er ni månader før 25. desember, juledagen,

I den katolske kyrkja gjeld visse unntak for feiringa. Om dagen fell i den stille veka eller i påskeveka, vert han feira måndagen etter Kvitesøndag, 2. søndag etter påske. Fell han saman med ein fastesøndag, vert han feira måndagen etter. (Kjelde: Wikipedia).

På primstaven er marimesse om våren lagt til 25 mars, og markert med ei krone, ein kvinnefigur, eit hovud eller eit tre.

På denne dagen i 1957 vart Romatrakten, som la grunnnlaget for EEC, underteikna av Vest-Tyskland, Frankrike, Italia og BeNeLux-landa. Det som den gongen var eit samarbeid mellom seks land, har i dag vorte til eit EU med 27 medlemsland der det bur nesten ein halv milliard menneske.


Tapte medaljer og ei finsk tragedie

Onsdag 24. mars fyller langrennsløparen Erling Jevne 55 år. Jevne har ei imponerande merittliste. Men truleg kunne den ha vore enda betre.

Under VM i Trondheim i 1997 tok han sølv på femmila bak finske Mika Myllylä, og det same skjedde på tremila året etter under OL i Nagano. Myllylä vart seinare tatt i doping. Så det uunngåelege spørsmålet er: Var Myllylä rein i 1997 og 1998?

Finnen tok også to VM-gull i 1999, og viste i denne perioden ei imponerande evne til å prikke inn formen til dei store meisterskapa.

Begge dei nemnte løpa var uhyre sterke prestasjonar frå Jevne si side. I Trondheim slo han tredjemann Bjørn Dæhlie med over eitt minutt. Men det var altså ikkje nok.

Det må leggast til det ikkje finst bevis for at dei finske løparane var dopa i Trondheim og Nagano. Men faktum er i alle fall at under ski-VM 2001 i Lahti testa Myllylä og fire andre finske løparar positivt for doping. Dei hadde brukt stoffet hemohes, vart fråtekne gullmedaljen i stafett og vart utestengde frå skisporten i to år i ettertid.

For Mika Myllylä resulterte dopingavsløringane i ei personleg tragedie. Han fekk store problem, med alkoholmisbruk og valdsepisodar. Han vart funnen død i heimen sin sommaren 2011, berre 41 år gammal.

Ein oversikt over Erling jevne sine prestasjonar i langrennsløpya finn du her.


Majesteten som måtte abdisere

Fjellet Skåla er eit karakteristisk og dominerande landemerke på sørsida av Fannefjorden. Kjører du E39/fv 62 gjennom Kleive og Hjelset, kan du ikkje unngå å sjå den flotte fjellformasjonen.

Heilt sidan Bolsøy og Molde kommunar vart slått saman i 1964, har Skåla med sine 1.128 meter over havet vore det høgste fjellet i Molde. Men kommunereforma, som gjorde Molde, Nesset og Midsund til ein kommune, tvinga majesteten til å abdisere.

Frå 1. januar 2020 var den høgste toppen i Molde Nesset-fjellet Kleneggen, som ragar heile 1.964 meter over havet. Og det er langt frå det einaste fjellet i gamle Nesset som er høgare enn 1.128 meter. Skåla vart skuva langt ned på lista.

I 14 år budde eg på Hjelset og hadde fri utsikt til Skåla. Som pendlar mellom Hustadvika og Sunndalsøra i åtte år helsa eg på fjellet noko slikt som 3.300 gongar. Eg kan ikkje skryte av å ha vore på Skåla. Men vi er likevel god kjente, eg og denne prektige toppen som tronar mellom Fannefjorden og Langfjorden.

Skåla er synleg frå eit vidt omland, Surnadal inkludert.


Dagbladet har så rett!

Dagbladet tek på leiarplass eit kraftig oppgjer med NRK sin kulturprofil. Avisa meiner at NRK sviktar si oppgåve som formidlar av mangfaldet i norsk kulturliv, og skriv m.a.: «De kan ikke bare løpe etter hva de tror publikum allerede vil ha, de må anstrenge seg for å finne måter å åpne nye dører på».

Eg er så einig. Hvis ikkje allmennkringastaren tek  ansvar, kven vil da gjere det? Svaret er enkelt: Ingen.

Les heile leiarartikkelen her.

På spissen: Ein søppelplass for uvesentleg skvalder og tanketom musikk


Litt om sol og måne på ein grå måndag

To dagar etter vårjamdøgn er det grått og vått her ute i Bud. Det er måndag, den siste før vi over helga går inn i den stille veka.

Påska er ei merkeleg høgtid, på den måten at det er månen som bestemmer når ho skal kome. Men heller ikkje vårjamdøgn har ei heilt konstant plassering på kalenderen. Vårjamdøgn varierer mellom 20. og 21., og ein sjeldan gong den 19. mars.

I år var det altså den 20. mars.

Påska kjem på eit tidspunkt som mange vil kanskje vil oppfatte som litt tidleg i år. 1. påskedag fell på 4. april. Men legg vergudane godsida til, kan det likevel bli fine dagar.

Påskedagen kan tidlegast kome 22. mars og seinast 25. april. 1. påskedag på 22. mars skjedde sist i 1818 og vil ikkje gjenta seg igjen før i 2285. Det hender ikkje så ofte, med andre ord.

Sist 1. påskedag kom på 25. april var i 1943. Neste gong er 2038.

Spesielt interesserte kan gle seg til at vårjamdøgn neste gong kjem på 19. mars i 2096.


Påskeminne på Bendiktsmesse

«24. påske på rad i Tælastuå». Dette var teksten på eit minne som kom opp på Facebook-minne frå 21. mars 2016. Det var mandag før påske, og feiringa var allereie i gang på Tæla.

No går det mot påske igjen. Etter hytteforbodet i fjor, skal det bli fint å kome opp på Tæla. Litt amputert blir det rett nok også i år. Mette er i full opptrening og stor framgang etter kneoperasjonen, og må halde seg heime. Ho siktar seg inn mot første halvdel av juni. Sjølv reknar eg med å bli på hytta to - tre døgn i påska, alt etter veret.

For meg blir dette den trettiande sesongen på Tæla, og den tjueåttande påska i Tælastuå. Mette tek fatt på sin tiande hyttesesong. Det er utruleg kor fort tida går.

21. mars er det etter primstaven Bendiktsmesse eller Bendiksmesse, og er i den katolske kyrkja til minne om Benedikt fra Nursia, stiftaren av Benediktinerordenen. Dette var hans dødsdag. 

I norsk folketradisjon blir Bendiktsmesse også kalla «Bendik prøvesvin» eller «Bent prøvesvin», fordi ein gris no burde tåle eit hardt stokkeslag utan å falle dersom vinterforinga hadde voregod nok, vårjamdøgn eller åt-tid. Frå Midt-Norge og nordover meinte ein at veret på St. Hanskvelden blir som det var denne dagen. (Kjelde: Wikipedia).

Fleire kjente personar har gebursdag på dennne datoen: Åge Aleksandersen (f. 1949), Ingrid Kristiansen (f. 1956), Ole Funnnar Fidjestøl (f. 1960) og Marit Bjørgen (f. 1980). 21. mars var også kong Olav sin bryllupsdag. Han gifta seg med sitt søskenbarn Märtha i 1929.


Lite visste han kva som venta...

20. mars 1935 gjekk Johan Ludwig Mowinckel si Venstre-regjering av og Johan Nygaardsvold frå Ap overtok, etter at partiet hadde inngått det såkalla kriseforliket med Bondepartiet.

Lite visste nok Nygaardsvold da om kva han hadde i vente. I 1940 kom krigen, og regjeringa vart tvinga til å forlate Norge i juni 1940. Nygaardsvold leia eksilregjeringa i London fram til våren 1945.

Johan Nygaardsvold var fødd i Hommelvik 6. september 1879. Han døydde 13. mars 1952 i Trondheim.

- Har betydd meir for norsk langrenn enn Petter Northug

Marin Johnsrud Sundby har kome til at nok er nok. No satsar han på langløp, og droppar satsinga mot OL neste år. Attesten han får med seg frå landslagstrenar Eirik Myhr Nossum er ikkje snau:

– Petter Northug satte standarden for popularitet og gjorde nasjonalidretten til allemannseie, men Martin har betydd vesentlig mye mer for utøverne på treningsmentaliteten. Han har gått den ekstra mila, seier Nossum VG, og legg til: – Arven Martin gir fra seg er helt ekstrem .

Eg tykkjer attesten er heilt fortent. Martin Johnsrud Sundby jobba lenge og hardt for å nå toppen. Til slutt lausna det. Johnsrud Sundby vann både Tour de Ski og verdscupen, og leverte mange gode prestasjonar i meisterskap. Men som Oddvar Brå klarte han pussig nok berre eitt individuelt meisterskapsgull. Det kom på 15 km under VM i Seefeld i 2019, 37 år etter at  Brå vann same distanse under VM i Oslo.

Toppidrettsmenn og -kvinner kjem og går. Martin Johnsrud Sundby er ein type det går veldig få av på dusinet. Ein ekte toppidrettsutøvar som vil bli sakna, rett og slett.


60-årsjubileum for banebrytande presteordinering

19. mars 1961 var ein merkedag for den norske kyrkja, da Ingrid Bjerkås vart ordinert som prest i Vang kyrkje av Hamar-biskop Kristian Schjelderup. Ingrid Bjerkås var Norges første kvinneleg prest.

Ordineringa skapte stor debatt, i ei tid da motstanden mot kvinnelege prestar var sterk. Også i bispekollegiet rådde det ulike syn i saka. Fleirtalet var motstandarar av kvinnelege prestar.

Seks av biskopane kom med ei erklæring der dei tok prinsipielt avstand frå kvinnelege prestar. Biskopane viste til Bibelen, og nekta å samarbeide med ein kvinneleg prest. Dei hevda også at prestar og lekfolk burde kunne boikotte Ingrid Bjerkås. Fleire av dei kristelege organisasjonane som var tilknytta kyrkja kom med liknande opprop, og konservative prestar trua med aksjonar.

Ingrid Bjerkås var 60 år da ho vart ordinert som prest. Ei mindre kjent side ved denne foregangskvinna er kanskje for mange at ho var aktivt med i motstandsarbeidet under krigen. Ho vart arrestert i 1943, og sat på Grini fram til like før krigen var over.

I 2021 er halvparten av dei norske biskopane kvinner. Verda har endra seg. I denne samanhang vil vel dei fleste også meine at ho har gått framover.


På Tæla for første gong

Eit minne på Facebook kjem opp og fortel at for ni år år sidan, 18. mars 2012, vakna eg og Mette saman på Tæla for første gong. Turen opp dagen før gjekk lett, så buaværingen fekk heldigvis eit blidt første møte med dei bratte liene.

Neste tur var skjærtorsdag, to og ei halv veke seinare. Det hadde kome frykteleg mykje snø i palmehelga, og i meterdjup laussnø og regn brukte vi tre timar på turen opp. Men folk med saltvatn i årene er ikkje så lettskremte. Mette klaga ikkje, og det vart ei rett så triveleg påskehelg.

Resten er historie, som det heiter. I dag er hytta på Tæla ein livsstil like mykje for Mette som for meg.

På primstaven heiter denne dagen Petri martyris, og er til minne om den heilage Peter av Verona (Peter Martyr) (1205-1252). Primstavteiknet for dagen er ein piggstav. I samsvar med dette blir dagen også kalla Per pekk i vatn; «Per» kom no og prøvde isen med ein slik stav.

18. mars 2021 fyller skiskyttardronninga Tora Berger 40 år og den svenske alpinisten Ingemar Stenmark 65 år. På denne dagen i 1968 vart det innført postnummer over heile Norge.


Ein dag for regjeringsskifte

Ifølge primstaven er det Gjertrudsmesse 17. mars. I nyare tid har Norge skifta regjering to gonger på denne dagen.

Først primstaven. Wikipedia skriv om Gjertrudsmesse: Gjertrudsmesse, gjertrudsdagen eller byrkjedøgra den 17. mars er ein merkedag som opphavleg vart feira til minne om heilage Gjertrud, som levde på 600-talet som dotter til kong Pipin den eldre og var abbedisse i Belgia. Primstavmerket for dagen er ei pil, eit kors eller ei grein.

Etter norsk folketradisjon begynte bjørkesevja å stige denne dagen. Sju veker seinare ville bjørka ha lauv. Ei anna overlevering fortel at det gjerne var storm og uvêr denne dagen. I Solør sa ein om Gudmunds-dagen 16. mars at om det snødde då skulle Gudmund «legge rågån på kornkarrene». Om det framleis snødde dagen etter skulle Gjertrud «sope rågån av kornkarrene».

17. mars 1971 danna Trygve Bratteli (Ap) si første regjering, etter at Per Borten (Sp) hadde kasta korta tidlegare i månaden. I oktober året etter gjekk regjerings Bratteli av, etter at fleirtalet av folket hadde sagt nei til norsk EF-medlemsskap. Lars Korvald (KrF) tok over som statsminister. Denne regjeringa vart sittande til etter valet i 1973, da Bratteli igjen vart statsminister.

Jens Stoltenberg (Ap) vart statsminister for første gong på denne dagen i 2000. Regjeringsskiftet kom etter at Kjell Magne Bondevik hadde stilt kabinettspørsmål på den såkalla gasskraftsaka. Men Stoltenberg-regjeringa fekk ei kort levetid. Arbeiderpartiet gjorde eit historisk dårleg val i 2001, og Stoltenberg måtte gå av. Bondevik II-regjeringa vart danna, og sat heile perioden 2001-2005.


Skikongen fyller 70 på Gudmundsmesse

16. mars 2021 er Oddvar Brå sin 70-årsdag. Brå er ein av Norges mest meritterte langrennsløparar gjennnom tidene, sjølv om han aldri vart nokon stor meisterskapsløpar. Si einaste individuelle gullmedalje i meisterskap tok han under VM i Oslo i 1982, da han vann 15-kilometeren. Under stafetten i same VM skjedde det berømte stavbrekket i duellen med Aleksandr Zavjalov.

Oddvar Brå har 16 NM-titlar, som er fleire enn nokon annan har klart. I tillegg tok han 12 sølv og bronse i NM. I 1984 vart Brå norgesmeister i 20 km terrengløp.

Primstaven viser at Oddvar Brå jubilerer på Gudmundsmesse, som vart feira til minne om den islandske biskopen Gudmund Arason av Hólar (1161-1237).

I eit gammalt vermerke heitte det at snødde det på Gudmundsdagen, vart det kronår for korn, medan kom det snø dagen etter, som er Gjertrudsdagen, vart det uår. 


Ny benk på Skarvan: Her kan du ta ein kvil og nyte utsikta

Fossafjellet og Bollknubben er mykje bruka turmål for dei som vandrar i dennen delen av Trollheimen. Mindre påakta er Skarvan, som ligg mellom dei to nemnte toppane. Men kanskje blir det ei endring på dette no?

No har altmulegmannen Gunnar Nordvik montert ein kvilebenk på Skarvan, der farande fjellfolk kan nyte den vakre utsikta. Benken er eit flott arbeid frå Gunnar si hand.

Skarvan, 720 m.o.h., ligg 66 meter lågare enn Fossafjellet og 153 meter lågare enn Bollknubben. Utsikta frå benken er likevel overveldande. Her er det fritt utsyn til fjord og fjell i alle retningar. Eg anbefaler alle å ta ein tur! Kortast er det å gå frå Nordviksetra. Frå Tælastuå tek turen ein snau time i lett og fint terreng.

Gunnar køyrde opp proviant til hytta vår på Tæla søndag som var. Det vart ein kjempefin tur i flott ver og på fint føre. Men det er utruleg lite snø i fjellet no. På returen la vi turen om Skarvan, for å ta den nye benken i augesyn.

Du kan lese meir om Gunnar og benken på Skarvan på todalen.no.


Eit historisk svev - men var den eine dommaren for raus?

To veker etter at han hadde vunne sitt andre VM-gull i Oslo, sette Bjørn Wirkola verdsrekord med 146 meter i Vikersund 13. mars 1966. Det var eit fenomenalt skihopp, som fekk 5x19,5 og 1x20 i stil av dommarane. Eg hugsar enno kor fantastisk vi tykte det var å sjå svevet i sakte film på Sportsrevyen om kvelden.

Stilkarakterar var diskusjonstema også for 55 år sidan. I avisene var det påpeika at dommaren som ga 20 var for raus, da Wirkola eit lite sekund på veg over kulen så vidt var ute og styrte med høgrehanda. Elles kan ein vel seie at hoppet har gått inn i historia som eit av dei aller vakraste. 146 meter var ubegripeleg langt i 1966.


«Negrene» testa ut borgarrettslova - enno lever rasehatet i USA 

På ein surfetur i Nasjonalbiblioteket sitt avisarkiv, kom eg tilfeldigvis over denne artikkelen frå Arbeiderbladet, datert 6. juli 1964.

Loven om borgarrettar frå 1964 skulle hindre ei kvar form for diskriminering i det amerikanske samfunnet. Artikkelen fortel om farga amerikanarar, her omtala som «negrene», som ville sette lova på prøve og dei reaksjonane dette vekte. Vi les om ein restauranteigar som heller ville gå i fengsel, enn å sleppe farga menneske inn i restauranten sin.

Tankevekkande lesing, vil eg seie. Og sjølv om borgarrettslova no er 57 år gammal, lever diskrimineringa av svarte i beste velgåande i USA. Alle har vi ferskt i minnet det grufulle politidrapet på George Floyd i mai 2020. Black Lives Matter-rørsla vart stifta i 2013, etter at ein sivil mann drepte den mørkhuda 17-åringen Michael Brown. Drapsmannen vart i retten frikjent. 


Ei absurd nettside – og eittårsjubileum for nedstenginga

Det er nøyaktig eitt år sidan koronaviruset tvinga styresmaktene til å stenge ned landet. 12. mars 2020 vart ein dag for historiebøkene. Aldri før hadde så inngripande restriksjonar vore sett i verk i fredstid.

Etter som nyheitssendingane i løpet av veka hadde vorte stadig meir prega av pandemien, forstod vi at noko ville skje. Pressekonferansen der tiltaka vart gjort kjent, var likevel ein seanse som gjorde eit sterkt intrykk. Med eitt var kvardagen totalt endra. Restriksjonar og reglar som ingen hadde fantasert om, var plutseleg ein brutal realitet.

12. mars 2020 vart ein svært spesiell dag også i redaksjonen i Aura Avis. Bildet viser ein skjermdump eg tok av fronten på auraavis.no ut på dagen. Eg la bildet ut på Facebook og skreiv over: «Etter 43 år i media kan jeg bare slå fast følgende: Noe mer absurd har jeg aldri opplevd. Dette er fronten på auraavis.no torsdag 12/3 kl. 13».

Pandemien tok heilt styringa over oss. Folk fekk aldri nok korona-informasjon, og dei første døgna etter nedstenginga vart arbeidsdagane på både 16 og 17 timar. Etter eitt år med pandemi er det publisert meir enn to tusen koronarelaterte artiklar på Aura Avis si nettutgåve.

Marsdagane i fjor var prega av stor uvisse. Ingen visste heilt korleis viruset ville te seg framover. Vi førebudde oss på at det ville ta tid før covid-19 var nedkjempa. Men at situasjonen skulle vere like dramatisk eit år seinare, var det nok berre dei færraste som kunne sjå for seg. Same dag som landet vart stengt ned, skreiv eg i ein kommentar: «Det kommer nok til å gå bra. Til slutt. Men ingen vet hvordan veien videre ser ut, eller hvor mange som blir syke. Tanken er ubehagelig, men ikke til å komme unna.»

Nei, ingen slapp unna. No lovar Solberg, Høie, Stoltenberg og Nakstad at det berre gjenstår ein motbakke før landet kan opnast igjen. Eg vel å tru på dei. Ja, eg orkar rett og slett ikkje noko anna.

Landet vart stengt på Gregusmesse

Primstaven fortel at 12. mars er Gregusmesse, pave Gregor den store sin messedag. Gregusmesse var en viktig merkedag om våren og vart delvis rekna som vårjamdøgn: «Gregors tid, natt og dag like vid». Primstavteiknet er ein rokk eller fugl - eigentleg ei due, som var eit av Gregors attributter, men i Norge tradisjonelt identifisert som kråke. På Jæren var Gregusmesse flyttedag for tenarar. (Kjelde: lokalhistoriewiki.no).


Med fjernsynet kom den store verda inn i stua

11. mars er det 105 år sidan den britiske politikaren Harold Wilson vart fødd. Han sat som statsminister for Labour i åra 1964-1970 og seinare i tidsrommet 1974-1976. Wilson døydde i 1995.

I dag er han sikkert for dei fleste eit namn i ei uendeleg mengde av internasjonale toppolitikarar som har kome og gått. Når eg skriv nokre liner om Wilson, er det fordi han er den første britiske statsministeren eg lærte namnet på. Heime på Kvennbø fekk vi fjernsyn allereie i 1963. Blant dei som ofte dukka opp i Dagsrevyen var Wilson. Verdsnyheiter rett inn i stua, med bilde, var noko heilt nytt den gongen. Vi lærte namna fort.

Andre politikarnamn som sit spikra frå den tida - ja, eg hugsar enno korleis dei såg ut, er Walter Ulbricht, Ludwig Erhard, Charles de Gaulle, Nikita Khrustsjov og John F. Kennedy. Kennedy er ei historie for seg. Eg gløymer aldri fjernsynet si ekstrasending med meldinga om at han var skoten og drepen.

Walter Ulbricht var den fremste kommunistleiaren i DDR på denne tida, medan Ludwig Erhard var rikskanslar i Vest-Tyskland i åra 1963-1966. Charles de Gaulle sat som president i Frankrike frå 1959 til 1969, og er vel kanskje den franske presidenten som flest hugsar i dag.

Tidleg på 60-talet kvilte det eit slags mytisk slør over den lukka Sovjetunionen. Vi lærte kva kommunisme og diktatur var. Mannen som sette ansikt på den mektige kommuniststaten var blide Nikita Khrustsjov, som leia Sovjetunionen frå 1953 til 1964. Han sjarmerte mange, men var nok ein ulv i fåreklede.


Gode tal for mi gamle avis!

Ei flott nyheit å vakne til i dag, 10. mars, var at opplaget i Aura Avis held fram med å stige. Auken var på 59 i siste kvartal av 2020, og avisa har sitt høgste opplagstal på åtte år. Posisjonen som den heilt dominerande avisa i Sunndal og Tingvoll er dermed ytterlegare stadfesta.

Eg visste at Aura Avis var i gode hender da Ingrid Ellevset tok over etter meg som redaktør i oktober i fjor. Ho var rett og slett den beste erstattaren avisa kunne få. Tala talar sitt tydelege språk. Her blir det gjort mykje godt arbeid. Eg blir ikkje overraska om auken forsterkar seg i første kvartal 2021.


Slik blir veret dei førti neste dagane

Legg deg på minnet korleis veret var denne 9. mars. Før i tida sa dei at slik som veret var denne dagen, skulle det bli dei førti neste.

9. mars, Dei førti riddarar, var ein minnedag om 40 romerske soldatar som døydde som martyrar i Armenia tidleg på 300-tallet. I dag er det ei katolsk kyrkjehøgtid som blir feira dagen etter, 10. mars, og går da under namnet Førti martyrar av Sebasteia.

Dagen kan være avmerka på nordiske primstavar, og da som ein halvsol.


Kvinnene sin kampdag

8. mars er den internasjonale kvinnedagen. Det første forslaget om ein slik dag kom frå den kjende, tyske politikaren Clara Zetkin på den sosialistiske Andre Internasjonalen sin kvinnekonferanse i København i 1910. I 1975 erklærte FN 8. mars som internasjonal  kvinnedag.

I Norge vart kvinnedagen markert første gong i 1915. Då heldt Kvinneforbundet i Arbeidarpartiet folkemøte for fred, og kommunisten og feministen Aleksandra Kollontaj frå Russland heldt tale i Oslo.

I Norge blir kvinnedagen markert over heile landet, sjølv om oppslutninga i dag ikkje er riktig den same som tidlegare, da mange av krava frå i 70-talet no er innfridde. 8. mars 1978 nådde markeringane eit høgdepunkt, då 20.000 kvinner og menn gjekk i tog rundt om i landet.

På denne dagen i 1984 vart det 14. vinter-OL opna i det da fredelege Sarajevo i Jugoslavia. 19 år seinare vart Bente Skari den første norske kvinna som vann tremila i Holmenkollen.


Bussentusiasten ville ha fylt 59

7. mars kan det passe godt å ta fram eit bilde av bror Bjørn, som ville ha fylt 59 år i dag. Til hausten blir det ti år sidan han gjekk bort. Åra går fort.

Bildet er tatt i tunet i Utigard Kvennbø påska 1968. Bjørn er her seks år gammal. Som gut var han levande opptatt av bussar og alt som rørte seg på anlegget til Surnadal Billag på Øra. Den flotte sjåførlua fekk han av onkel Erling Sæthervik. Den brukte han kvar dag i fleire år.

Påskedagen i 1968 var 14. april. Det hadde vore ein retteleg snøvinter, og som vi ser er det midt i april enno mykje snø att. (Klikk på bildet for å gjere det større).


Ein leiar av verkeleg stort format

Det er forskjell på å vere sjef og leiar. Det siste er mykje vanskelegare enn det første.

Hopptrenar Alexander Stöckl er ein ekte leiar. Forutan å vere kanskje verdas beste hopptrenar når det gjeld det reint sportslege, viser han også gong på gong at han har omsorg for sine utanfor bakken. Vi hugsar korleis han stod fram nærast som ein far da Marius Lindvik måtte operere ei betent tann midt under Hoppuka. Alexander Stöckl tok jobben som privatsjåfør og følgde Lindvik til klinikken i Østerrike.

No les vi i rapportane frå Oberstdorf at Stöckl er den som sørger for mat på døra til isolerte Halvor Egner Granerud og mediesjef Steinar Bjerkmann, og sørger for at dei har det så bra som råd er.

Og ikkje nok med det. I staden for at Granerud skulle bli sittande for seg sjølv på eit hotellrom med takvindu heilt fram til 17. mars, har Stöckl klart å ordne ei leilegheit med terrasse for den uheldige hopparen.

Skihopparane har nesten ikkje vore heime sidan sesongen starta. Ein kan berre tenke seg kor trygt det må kjennast for dei dei som sit makteslause heime at trenaren stiller opp på denne måten når ulukka er ute.

Trenar, lagbyggar og omsorgsperson. Alexander Stöckl er ein leiar av verkeleg stort format. 


Ein Venstre-høvding kom til verda i Surnadal for 102 år sidan

Surnadal har ikkje fostra så veldig mange stortingsrepresentantar. Ein av dei som figurerer på den eksklusive lista, og som i si samtid nok tok enda større plass i rikspolitikken enn kva Jenny Klinge gjer i dag, er venstrepolitikaren Helge Seip. Han var fødd 5. mars 1919 i Surnadal, og ville altså ha fylt 102 år. Seip døydde i 2004.

Seip var kommunalminister i perioden 1965-70, og sat i mange år som stortingsrepresentant for Surnadal. Han var leiar i Venstre i åra 1970-72.

Da Venstre sprakk under det berømte landsmøtet på Røros i 1972, var Seip blant utbrytarane som stifta Det Nye Folkepartiet. Han vart partiet sin første leiar. Partiet skifta i 1980 namn til Det Liberale Folkepartiet. Det Liberale Folkepartiet og Venstre vart i 1988 igjen fusjonert til eitt parti.

Andre stortingsrepresentantar med surnadalsk opphav etter krigen er forutan Jenny Klinge (Sp) Anders Sæterøy (Ap) og brørne Lars og Arne Sæter, begge KrF.

Klinge har vore stortingsrepresentant sidan 2008, med fast plass frå 2009. Anders Sæterøy (1901-1991), småbrukar og bygningsmann, sat på Stortinget i fire periodar frå 1953. Lars Sæter (1895-1988), emissær og forretningsmann, var tingmann for Sør-Trøndelag i åra 1954-61. Arne Sæter (1913-1973), mangeårig prest i Rindal, var stortingsrepresentant i ein periode frå 1969. Han døydde 14. september 1973, fire dagar etter stortingsvalet.

Går vi lenger tilbake, finn vi Ola Dønheim frå Venstre. Han var gardbrukar og lærar, og sat på Stortinget i åra 1937-45.

Skulle eg ha gløymt nokon i denne oversikta, så gje meg gjerne eit vink.

Fintenkjarplassen:

«Jeg blir mer og mer opptatt av livet som det faktisk er, ikke som det skulle ha vært»

Eg gjer Kari Bremnes sine ord til mine i eit nytt innlegg på Fintenkjarplassen. Vi er på veg inn i ei tid der det normale er at alt er unormalt.

Les blogginnlegget her.


Nysnø og raude reknestykke

Det er torsdag 4. mars. Kong vinter har vore innom og lagt eit tynt, kvitt slør over Buaværet. Men nysnøen blir nok ikkje liggande lenge. Til helga er det meldt regn.

Elles er det ein heilt vanleg morgon på heimekontoret, med Politisk kvarter og det som høyrer til. Rødt-leiar Bjørnar Moxnes var gjest i dag. Han er flink til å snakke, men etter mi meining ikkje fullt så god til å rekne. Det er fascinerande å høyre på folk som på den eine sida har råd til alt, og på den andre sida meiner at staten skal stå for all verdiskapinga.

Men det er valår, så tvilsame reknestykke vil det kome mange av framover - frå alle politiske hald. Det er berre å gle seg/grue seg (stryk det som ikkje passar).


Ligg hoppsporten på sotteseng?

Ja, meiner journalist Stein Erik Kirkebøen i ein kronikk i Aftenposten. I fjor løyste kun 315 jenter og gutar lisens for å delta i hopp og kombinert her til lands. I 1987 var talet 3.122.

Ein tekst til ettertanke for oss som er glade i hoppsporten. Verkeleg. Du kan lese heile kronikken her.


Alt blir bra - til slutt

På ein grå og fuktig marsdag kan det vere like greit å drøyme seg litt bort. Eg blar meg gjennom mapper med Tæla-bilde, og finn mellom tusenvis av andre dette frå 11. august 2006. Sola har akkurat gått ned bak Haugastrengen, og kveldshimmelen ber bod om ein morgondag med like fint ver.

Slike stunder er det godt å drøyme om no, etter eit år med korona. Alt blir bra. Vi kan ikkje slutte å tru på det.

Andre Bjerke seier det så fint:

Tro ikke mørket når lyset går ned
i skumringens fang.
Alltid er det på jorden et sted
soloppgang.


Femti år sidan ein berømt lekkasje

2. mars er det på dagen femti år sidan regjeringa Borten gjekk av. Avgangen, som er ein av dei mest sagnomsuste i nyare norsk historie, skjedde etter at Dagbladet hadde omtala eit hemmeleg notat frå ein samtale mellom ein norsk embetsmann og ein frå Europakommisjonen.

Statsminister Per Borten fekk skulda for å stå bak lekkasjen. Ettertida viste at det ikkje var tilfelle. Borten hadde vist notatet til leiaren for Folkebevegelsen mot norsk medlemskap i EEC, Arne Haugestad. Men heller ikkje Haugestad var Dagbladet si kjelde.

Det var derimot statsministeren sin rådgjevar, Ole N. Hoemsnes. Hoemsnes innrømte dette i boka «Skjebnedøgn - om Borten-regjeringens fall», som kom ut i 1986.

Eg var så få heldig å få intervjue Hoemsnes over ein lang middag i samband med utgjevinga. Det var verkeleg ein interessant kveld.


28 år sidan vi tok farvel med 10-øringen

1. mars 1993 vart 10-øringen tatt ut av bruk. Dermed var det berre 50-øringen att av myntar verdt mindre enn ei krone. I 1972 vart 1- og 2-øringen tatt ut av sirkulasjon, medan 5- og 25-øringen vart tatt ut i 1982. 50-øringen forsvann 1. mai 2012.

Enn så lenge har vi kontantar til å betale med. Men før eller sidan vil det kontantfrie vere ein realitet. Det spørs kor lenge det går. For eigen del er eg allereie kontantfri. Lommeboka med myntar og sedlar la eg bort for fleire år sidan.


Statsministermord mellom Hjelset og Kleive

Om morgonen 1. mars 1986, som nybakt 30-åring, fekk eg vite at statsminister Olof Palme var myrda. Attentatet skjedde i Stockholm klokka 23.21 kvelden før.

Nokre hendingar gjennom livet brenn seg inn i minnet med så stor kraft at dei blir verande der for alltid. Eg veit at eg sat i bilen, og skrudde på radioen for å høyre Dagsnytt kl. 08.00. Det skjedde mellom Hjelset og Kleive, nokre hundre meter vest for Kleive sentrum. Sjokket var stort.

Resten er historie, som det heiter. Drapet på den svenske statsministeren er 35 år seinare framleis ikkje oppklart. Kanskje får vi aldri vite svaret.

Mediabildet var heilt annleis den gongen. Ingen hadde høyrd om internett. Kveldsnytt vart sendt klokka 22.40 den 28. februar 1986, og radioen hadde si siste Dagsnytt-sending på seks timar ved midnatt. Folk flest fekk difor ikkje vite om drapet før neste morgon.

Avisene, med unntak av dei få som kunne trykke eit nytt opplag av laurdagsavisa, kunne ikkje skrive om Palme-drapet før 3. mars. 28. februar var på ein fredag, og laurdagsavisene var på veg ut til abonnentane da meldingane frå Sverige begynte å tikke inn. Søndagsaviser var enno ei ukjent oppfinning.

I dag ville dei færraste nordmenn ha gått til sengs utvitande, dersom det hadde skjedd eit statsministermord i Sverige ein drøy halvtime før midnatt.


Ein historisk dag og eit kongeleg skihopp

Kombinertjentene Gyda Westvold Hansen, Mari Leinan Lund og Marte Leinan Lund sto for ein historisk bragd, da dei sikra tredobbelt seier under VM i Oberstdorf.

27. februar 2021 vil gå inn som ein av dei største dagane i skihistoria. Endeleg har likestillinga nådd kombinertsporten. Og for ein måte det skjedde på!

For 99 år sidan på denne dagen skreiv kronprins Olav på sin måte skihistorie, da han 19 år gammal gjorde sitt første hopp i Holmenkollen. Kronprins Olav var ein ivrig vinteridrettsmann i ungdomsåra. Han vann premie i fleire renn, og var altså deltakar i Holmenkollrennet.

27. februar 1922 vart det sett to bakkerekordar i Holmenkollen. Først hoppa Narve Bonna 43,5 meter, som var ein og ein halv meter lengre enn Josef Henriksen sin rekord frå 1918. Deretter nådde Jacob Tullin Thams 47 meter. Denne rekorden skulle bli ståande i seks år.

Etter krigen sette Olav Stavik bakkerekord med 70 meter i 1947. Toralf Engan hoppa 80,5 meter i 1962, medan Bjørn Wirkola vart førstemann over 90 meter med eit hopp på 91 meter i 1968.

Tom Levorstad sprengde 100-metersgrensa med bakkerekord på 105 meter i 1980. Førstemann som passerte 130 meter var surnadalingen Olav Magne Dønnem. Han sette bakkerekord med 131 meter i 1999.

I dag er bakkerekorden i Holmenkollen 144 meter, sett av Robert Johansson 9. mars 2019.


Verdas mest kjente bøfjording fyller år

26. februar fyller Ole Gunnar Solskjær 47 år. Solskjær gjekk frå Molde til Manchester United i 1996, og vart verande i klubben til 2007. I løpet av desse åra utvikla han seg til å bli ein av klubben sine mest legendariske spelarar gjennom tidene.

I 2018 tok Solskjær over som manager i Manchester United. Litt over to år seinare sit han framleis i managerstolen. Dette til stor irritasjon for dei mange sjølverklærte forståegpåarane som meinte han var ueigna til jobben. Nokre periodar med motgang har det vore, men i dag kan vi slå fast at Solskjær som manager for Manchester United meir og meir liknar på ein stor suksess.

Ole Gunnar Solskjær har gode gener, da han som eg er halvt bøfjording. Det hjelper på - til og med i ein av dei tøffaste managerjobbane i verda.

På denne dagen er det også 55 år sidan Gjermund Eggen vann femmila, og dermed sitt tredje gull, under ski-VM i Oslo. 


Kor var du da Oddvar Brå brekte staven?

25. februar er ein høgaktuell dag for å stille dette spørsmålet. For 39 år sidan, på denne dagen, skjedde det som i ettertid har vorte til ei av skihistoria sine mest ikoniske hendingar.

Det var VM-stafett i Holmenkollen. Oddvar Brå gjekk siste etappe for Norge, og hadde akkurat sett inn det siste rykket for å kvitte seg med Aleksandr Zavjalov. Men så skjedde det: Løparane kom for nær kvarandre, og Brå brekte staven. Etter nokre kaotiske sekund fekk han ein ny stav av Terje Bogen, som anstrengde seg slik at han pådrog seg ein strekk. Den nervepirrande innspurten enda med at Norge og Sovjet delte gullet.

Oddvar Brå har seinare fortald at han var irritert. Han meinte at uhellet var Zavjalov si skuld, og at han utan stavbrekket ville ha vunne åleine.

– Jeg kunne godt tenke meg at det ikke hadde skjedd, for jeg hadde taket på ham. Men slik er det alltid. Det ville jo aldri blitt en like kjent stafett hvis alt hadde vært normalt, sa Brå i eit intervju med NRK for ei tid tilbake .

Han fortel at dei to løparane i dag er vener og vel forlikte.

For eigen del hugsar eg godt kvar eg oppheldt meg under stafetten i 1982. Eg såg løpet saman med kollegaene i avisa Indre Nordmør. Vi hadde fått tak i eit lite TV-apparat, og let avis vere avis under stafetten.


Statsministeren rundar dei 60 på Mattismesse

24. februar, på Mattismesse, fyller statsminister Erna Solberg 60 år. Erna Solberg, som er fødd i Bergen, har vore statsminister i Norge sidan 2013. Med så langt 2.688 dagar som regjeringssjef, er ho den statsministeren som har sjette lengst regjeringstid i Norge.

Erna Solberg har vore leiar i Høgre sidan 9. mai 2004. I perioden 2001 - 2005 var ho kommunal- og regionalminister i Kjell Magne Bondevik si andre regjering.

Mattismesse er ein merkedag som opphavleg vart feira til minne om apostelen Mattias, den trettande apostelen, som ifølgje Apostelgjerningane kom inn som ny apostel etter Judas Iskariot. Vêrmerka for dagen er identiske med dei som gjeld for Peter stol, to dagar før. I gammal tid vart skotårsdagen skoten inn framom mattismesse, slik at mattismessa da fall på den 25. februar. Somme primstavar hadde ein dobbelkross til merke for denne dagen, sidan dagen i skotår skulle reknast for to. 

Har VM-medaljane vorte pølser i slaktetida?

Eg stiller spørsmålet i eit innlegg på Fintenkjarplassen.


Langrenn mister dei unge

Åtte av ti av dei som ser langrenn på TV er over 50 år. Langrennssporten står i fare for å miste dei yngste sjåarane, går det fram av denne artikkelen i VG.

Ein slitar på skøytebanen jubilerer

Mange vil nok hugse skøyteløparen Torstein Seiersten frå Brandbu. 22. februar fyller han 90 år.

Seiersten var i norgeseliten i mange år, og han hevda seg godt internasjonalt. Han var vel det ein kan kalle ein slitar. Seiersten vann verken OL eller andre titlar, men hadde ei rekke gode plasseringar både samanlagt og på enkeltdistansar. På 50-talet var han rekna som ein av dei beste langdistanseløparane i verda.

Meir om Torstein Seiersten kan du lese her.

Ein annan svært kjent skøyteløpar, Knut Johannesen, vart verdsmeister på denne dagen i 1964.


Ein dag til minne om Peter - og ei tragisk togulykke

22. februar er Peterstoldag. Dagen vert feira til minne om at Peter vart kyrkja sitt overhovud. Andre norske namn på dagen er Per varmestein og  Per heilstein. Frå denne dagen meinte ein mange stader at vinteren var slutt, og at ein var ferdig med den mørkaste tida. Sjøisen kunne brytast opp rundt innefrosne skiip, fordi det ikkje ville fryse på igjen, og telen gjekk opp av jorda.

Ei tragisk hending på denne dagen i nyare tid var Tretten-ulykka 22. februar 1975, da eit nordgåande persontog og eit sørgåande ekspresstog kolliderte ein kilometer nord for Tretten stasjon i Gudbrandsdalen. 27 personar mista livet og 25 vart såra. Dette er den største togulykka i fredstid her til lands. Til saman var 800 passasjerar om bord på dei to toga.


47 år sidan det historiske treskiløpet

19. februar er det 47 år sidan Magne Myrmo gjekk i mål på Lugnet stadion i Falun og vart den siste verdsmeisteren på treski. Han vann rennet ni tidelar føre Gerhard Grimmer frå DDR.

Overgangen til glasfiberski går inn i rekka av endringar som har revolusjonert skisporten. Som vanleg var Norge imot denne gongen også.

Oddvar Brå skreiv kontrakt med Fischer allereie etter 1973-sesongen. Dette skapte stort oppstyr, som enda med at Brå vart tvinga til å halde fram med Landsem sine treski. Fischer-kontrakten hamna til og med i Stortinget, der alvorstynga politikarar snakka om tradisjonar og arbeidsplassar.

Men utviklinga let seg ikkje stoppe. Norsk langrennssport måtte omstille seg, og det same vart skifabrikkane tvinga til. Det låg inga framtid i å produsere treski lenger.

15-kilometeren i Falun i 1974 gjekk midt på dagen. Eg gjekk på gymnaset på Tingvoll på denne tida, og eg hugsar at vi fekk fri til å sjå innspurten. Minnet om Magne Myrmo på oppløpet har brent seg fast. Ikkje fordi han gjekk på treski - det var vi vel ikkje så opptekne av  der og da - men fordi løpet var så spennande.


Ei kongeleg gullmedalje

På denne dagen, 18. februar 1960, starta dei olympiske vinterleikane i Squaw Valley. Norge tok tre gullmedaljer: Knut Johannesen vann 10.000 meter skøyter på legendariske 15.46.6, som var ei forbetring på heile 46 sekund av Hjallis sin like legendariske rekord på 16.32.6. Roald Aas delte gullet med Jevgenij Grisjin på 1.500 meter skøyter og Håkon Brusveen vart olympisk meister på 15 km langrenn.

Brusveen kunne takke kong Olav for gullet. Brusveen vart opprinneleg tatt ut som heimeverande reserve. Men han fekk plass på laget i siste liten, etter det som i ettertid er skildra som ei aktiv innblanding frå kong Olav si side.

Det var Aftenposten sin journalist Sverre Fodstad som tok kontakt med slottet, etter at heile Norge meinte Håkon Brusveen var forbigått i OL-uttaket. Journalisten fekk dette svaret gjennom Kong Olav sin kabinettsekretær: «Jeg ser gjerne at Brusveen blir med til Squaw Valley».

Og det vart han altså. Heldigvis!

Bildet er frå Tidens Krav si førsteside 24. februar 1960, lasta ned frå Nasjonalbiilioteket. (Klikk på bildet for å gjere det større).


Oskeonsdag - og fastetida er  i gang

Frå feit mat i går, til fastetid i dag. Oskeonsdag er ein kristen heilagdag, som markerer byrjinga på fastetida. Søndagane blir ikkje talde med i fastetida, og derfor fell han frå kyrkjeleg synspunkt 40 dagar før påske (1. påskedag). Talet på dagar er fastsett til minne om Jesus Kristus sitt 40 dagar lange opphald i ørkenen. Oskeonsdagen er ein gong mellom 4. februar og 10. mars, avhengig av når påska kjem. (Wikipedia).

Stor snøskredfare i fjellet

Folk som har tenkt seg til fjells, må vere forsiktige. Torsdag 18. februar melder varsom.no om om faregrad 4 over heile Møre og Romsdal. Faregrad 4 er nest høgaste nivå.

«Vedvarende svakt lag høyt i snødekket gjør at det er svært lett å løse ut skred. Unngå ferdsel i skredterreng», lyder advarselen.


Feittysdag - dagen før dei magre tidene

Kalenderen viser 16. februar. Det er feiitysdag. Feittysdag er dagen før fastetida startar. Det er påskehelga som bestemmer kva for dato feittysdagen fell på. Ytterpunkta er 3. februar og 9. mars.

På Wikipedia kan vi lese følgjande om dagen: Dette er ikkje ein dag frå den kriste liturgien, men ein folkeleg festdag i oppkøyringa til den kristne fastetida. Det har vore tradisjon for å eta mykje feit mat på feitetysdagen for å vera best mogleg budd på fasteperioden, og for å tøma skapa for ingrediensar ein ikkje treng i fasta. Matskikkane har halde seg godt mange stader, endå det no er få som fastar etterpå.

Vil du vite meir, klikk her.

«Hadde Norge vært republikk, er jeg ganske sikker på at marxist-leninisten Egil Roger Olsen kunne blitt valgt til president på 1990-tallet».

Nytt innlegg på Fintenkjarplassen her.


Fjella, dei står der dei står, dei veit kor dei hører til

Orda i overskrifta tilhøyrer diktaren Olav Duun.

Fjella som står på bildet er frå venstre Talstadhesten (913 m.o.h.), Heian (694 m.o.h.) og Kvannfjellet (981 m.o.h.). Eit flott syn, på ein dag med klår himmel, kvite marker og vebju.

Etter ein lang periode med glitrande vinterver, er det grått og snødrev i lufta her i ytre denne måndagen. Vi får vel finne oss i det. Som kjent er det ei tid for alt. Men minna, og bilda, om veker som folk knapt har opplevd maken til, kan vi bere med oss.

Og fjella dei står der, uansett ver og til evig tid.


Her kan du teste VM-kunnskapane dine

Vi er inne i ein hektisk VM-periode for vinteridretten. Kor mykje kan du om VM-historia i nordiske greiner? Her er ein uhøgtideleg quiz, der du kan teste deg sjølv. Om du vil gjere det lettvint, er det berre å google i veg. Dei fleste svara kan du finne på den måten. Men da er vel kanskje det meste av tidtrøyta borte? Fasiten blir også publisert på denne sida om nokre dagar. Lukke til!

1. Kvar vart det første VM etter krigen arrangert?
Svar: Lake Placid.
2. Når vart det første meisterskapet etter overgangen frå fjerdekvart til annakvart år arrangert?
Svar: 1985.
3. Kven var arrangørby dette året?
Svar: Seefeld.
4. Kor mange gongar har Oslo vore VM-arrangør etter krigen?
Svar: 3.
5. Ein japansk by har vore både OL- og VM-arrangør. Kva er namnet på byen?
Svar: Sapporo.
6. Magne Myrmo vart den siste verdsmeister på treski. Hva heiter arenaen der han gjekk i mål?
Svar: Lugnet.
7. Når vart laghopp innført som VM-øving?
Svar: 1982.
8. Dei norske stafettdamene tok ei sensasjonell medalje under VM i Oslo i 1966. Kva var valøren?
Svar: Sølv.
9. Kor mange VM-gull tok kombinertløparen Fred Børre Lundberg?
Svar: 2.
10. I kva øving tok Harald Grønningen sitt einaste VM-gull?
Svar: Stafett.
11. I kva VM vart Gundermetoden innført i individuelle konkurransar?
Svar: 1985.
12. Eit av meisterskapa i Lahti vart ein stor dopingskandale for vertslandet. Kva år var det?
2001.
13. Kvifor deltok ikkje Torgeir Brandtzæg i ski-VM i 1966?
Svar: Han hadde lagt opp, etter ein stygg skade året før.
14. På 50 km under VM i Trondheim i 1997 tapte Erling Jevne gullet til ein finsk løpar, som seinare vart tatt for doping. Hva var namnet på denne løparen?
Svar: Mika Myllylä
15. Kven tok det første norske individuelle VM-gullet i damelangrenn?
Svar: Berit Aunli.
16. Kva år vart Arild Monsen frå Molde verdsmeister i stafett?
Svar: 1985.
17. Kor mange individuelle VM-gull har Oddvar Brå?
Svar: 1.
18. Ein bakar var verdsmeister i kombinert i 1962. Kva var namnet?
Svar: Arne Larsen.
19. I 1954 vart ein rindaling nummer 5 på 50 km i VM. Kva var namnet?
Svar: Edvin Landsem.
20. Kva heiter den norske kombinertløparen som i VM i 1999 og 2001 til saman tok tre gull?
Svar: Bjarte Engen Vik.
21. I kva år vann Marit Bjørgen sitt første VM-gull?
Svar: 2003.
22. Kven vann hopprennet i normalbakken i 2013?
Svar: Anders Bardal.
23. Kven tok det første VM-gullet på 15 km langrenn på glasfiberski?
Svar: Jozsef Luszczek, Polen
24. Kven er den siste norske skihopparen som har tatt både VM- og OL-gull?
Svar: Espen Bredesen.
25. I kva år tok Bjørn Dæhlie sitt første VM-gull?
1991.

Nøtter:

1. Kva heitte nordmannen som vart nummer 15 i normalbakken i 1966?
Svar: Ronald Jensen.
2. I 1991 deltok eit svensk brødrepar i hopp. Kva het dei?
Svar: Per-Inge og Staffan Tällberg.
3. Personen på bildet gjekk ein distanse under VM i Oslo i 1966. Kven er dette?
Svar: Jo Eggen.

Maier-rekord kan bli ølmerke

7.28.1. I 56 år har eg gått rundt med denne talkombinasjonen i hovudet. Kva tala betyr? Jau, dette er ein av Fred Anton Maier sine verdsrekordar på 5000-meter, sett i mars 1965 på Notodden. Løpet var den første 5000-meteren under 7.30.

No kan rekorden bli eit ølmerke. Lokalpatrioten Reidar Solberg på Notodden er mannen bak ideen. Til avisa Telen seier han:

– Fred Anton Maier hadde bestemt seg for å forsøke å ta verdensrekorden til Johnny Nilsson på 7.33.2 da han kom til Notodden. Og Fred Anton Maier knuste svenskens verdensrekord med hele fem (!) sekunder. 7.28.1 signert på Sport på Notodden ble skrevet inn i skøytehistorien denne marsdagen i 1965. Det må vi kunne bruke til noe morsomt. Vi har Eyde øl, kunne vi få en verdensrekord øl med påskriften: 7.28.1 som hovedtekst med Verdensrekord, Notodden med mindre bokstaver under på hovedetiketten, med verdensrekordhistorien i kortformat på en liten etikett med bilde av Fred Anton bakpå?

Ein artig ide, etter min smak. Fred Anton Maier var ein av mine store heltar, og eg tek gjerne ein slurk øl til minne om den legendariske stilløparen.

Det undrar meg eigentleg at eg hugsar rekorden. Men i motsetnad til mangt anna, sit altså mange gamle sportsresultat framleis som spikra i skolten. Interessa var sterk, og Per Jorsett har dessutan helt rett i ein ting: Det vart mykje verre å hugse skøyterekordar etter innføringa av hundredelar.


«I naturen ruver fjellene - i hjemmet bagatellene»

Eivind Berggrav 


For ein idrettsmann!

Det er gode tider for oss som likar hoppsport. Helga vart ein ny opptur, med to førsteplassar til Halvor Egner Granerud. Kva er denne idrettsmannen laga av?

No ventar straks VM. Det er berre å gle seg, sjølv om det blir aldri så nervepirrande. Bjørn Wirkola var storfavoritt i 1966, og tok to VM-gull. Kva kan vi vente no?

(Bildet er lasta ned frå hopplandslaget si facebookside).


Samefolket sin dag

6. februar feirar vi samefolkets dag, også kalla samisk folkedag (sámi álbmotbeaivi). Dagen, som markerar det første samiske møtet i 1917, vart først feira i 1993. Ei markering med flaggheising utanfor Stortinget i 2004 varsla at dagen vart gjort til offisiell flaggdag.

I dag er det også dortemesse, ein katolsk messedag for Dorothea fra Kappadokia.

Andre hendingar på denne dagen:

1929: Sixten Jernberg, svensk skiløpar, vart fødd.
1958: Manchester United mista åtte spelarar i ei flyulykke ved München.
1968: 10. olympiske vinterleikar vart åpna i Grenoble, Frankrike.


5. februar: Ågotsmesse

Ågotsmesse eller musedagen er ein helgendag i den katolske kyrkja til minne om den heilage Agatha frå Sicilia, som vart levande brend i 251. Dagen vert feira 5. februar. Ågot er ein vernehelgen mot brann i katolske land. I norsk segner skal musene ha gnege øyrene og nasa av ho til ho lovde å halde dagen heilag. På primstavmerket var ofte ei mus eller ein kross. (Wikipedia)

Andre hendingar på denne dagen:

1810: Ole Bull vart fødd i Bergen. født i Bergen.
1891: Hammerfest fekk elektrisk gatelys (frå vannkraft) som den første staden i Europa.
1906: Noregs Mållag vart stifta.


40 år sidan Gro vart statsminister

4. februar 1981 vart Gro Harlem Brundtland statsminister for første gong.

Ho var den første kvinnelege statsministeren i Norge, og nummer åtte i rekka av kvinnelege statsministrar på verdsbasis.

Gro var statsminister i tre periodar: Først i åtte månader i 1981, så frå 1986 til 1989 og igjen frå 1990 til 1996. 

I hjartet av Bud

Denne korskyrkja frå 1717 ligg midt i hjartet av Bud. Eit vakkert byggverk å sjå på, uansett årstid. Men etter min smak tek kyrkja seg ekstra godt ut no, når det snøkledde buaværet ligg bada i vintersol.


Det blir lite vind i Bud i 2021

Blåsmesse 3. februar var katolsk messedag for biskop Blasius, martyr i 316. Dersom det bles denne dagen, vart det mykje vind resten av året. Når eg skriv desse linene er det heilt vindstille ute, så dette ser altså lovande ut.

Ifølge Norsk historisk leksikon har ordet blåsmesse ved lydleg assosiasjon med verbet å blåse, og det var ei utbreidd førestilling at det ved blåsmesse vart blåst liv i skapningar som låg i dvale, og at  blåsmessedagen burde en ikkje bruke reiskap som vart dreidd, for da ville buskapen bli utsett for sjukdom.


Strålande kyndelsmesse

Kalenderen viser 2. februar, og ifølge primstaven er det kyndelsmesse. Kyndelsmesse er ein katolsk og orotodoks fest som blir feira til minne om Maria si rensing og framstillig av Jesus i tempelet.

Kyndelsmesse 2021 ser ut til å gå inn i endelaus rekke av strålande vinterdagar her i Bud. Rekka var rett nok broten av ei snøfall no i helga. Men i dag skin sola på vinduet til arbeidsrommet mitt, og ber bod om ein vinterdag med kuldegrader, vebju og fint skiføre. Vi har det ikkje så verst!

Om kyndelsmesse skriv Wikipedia m.a.:

I Norge var kyndelsmesse, eller kyndelsmess som han gjerne vart kalla, ein viktig festdag. Ein åt gjerne julemat, og hadde storslagne feiringar i kyrkjene. Dagen er avmerkt på primstaven, typisk med ei krone som symbol for jomfru Maria som himmeldronninga,[1] ein kross, ei lilje eller ein sjuarma lysestake.[12]

Feiringa markerte slutten på jula, og på stader der mannfolka var farne på fiske, har festdagen opp mot nyare tid vore kalla «kjerringjuldagen». Ein kunne eta ei kake laga på julekvelden denne dagen, kjend som julebonden.

Feiringa markerte slutten på jula, og på stader der mannfolka var farne på fiske, har festdagen opp mot nyare tid vore kalla «kjerringjuldagen». Ein kunne eta ei kake laga på julekvelden denne dagen, kjend som julebonden.[12]

I folketradisjonen var det vanleg å sjå på åtferda til borna denne dagen, og lesa varsel av denne. Ein kunne også ta varsel om vêret. Ein tradisjon sa at vêret kom til å vera slik det var på kyndelsmessedagen i sju veker etterpå.[12] Sør i landet rekna ein gjerne mildvêr på kyndelsmesse som eit godt teikn, medan det frå Trøndelag og nordover bar teikn om dårleg vêr resten av året om det var mildt eller fint vêr denne dagen. Ein rekna det som vanleg at det kom hardt vêr ein gong rundt kyndelsmesse, kalla kyndelsmesserykkjen, kyndelsmesseri(d)en eller kyndelsmesseknuten. Ein rekna gjerne med at halvparten av snøen var komen ved denne dagen, noko som er reflektert i eit trøndersk munnhell: «Kyndelmesskåa er midt i snøa.»[1] Dette var gjerne også dagen ein rekna med at halvparten av vinterfôret ville vera brukt opp.[12] Vidare kunne ein seia at bjørnen snudde seg i hiet denne dagen.

Norge vart kyndelsmesse avvikla som helligdag frå og med 1771.

Du kan lese enda meir om kyndelsmesse på Wikipedia ved å klikke her.


Dette er min store helt

Eg har hatt mange idrettsheltar opp gjennom åra. Det er ikkje så enkelt å rangere dei. Men akkurat no ser eg ingen som kan måle seg med Halvor Egner Granerud. I fjor gjekk det så dårleg at han var nær ved å legge hoppskiene på hylla. No står han så langt denne sesongen med åtte førsteplassar i  verdscupen.

Det er ikkje til å tru. Norsk idrett har fått ei nytt forbilde.

Det fenomenale hoppet i søndagens renn i Willingen kan du sjå her.


Det er ikkje over -
men no er det helg

Pandemien ligg framleis som eit klamt teppe over landet. Kor lenge dette vil vare, det veit ingen. Skjermdumpen frå nettfronten til VG minner oss om at viruset framleis er på offensiven.

Men tross alt, vi går ei ny helg i møte. Helg er alltid noko å sjå fram til, tykkjer eg. Det handlar om å kose seg og gjere livet så meiningsfylt som råd er. Noko ekstra av vått og tørt, gode TV-program - hopprenn ikkje minst - og fredeleg samvær med den ein er glad i hjelper på.

Ein dag skal alt bli normalt igjen. Inntil da: God helg!


For eit flott vinterlandskap!

Det ligg eit teppe av snø over heile Hustadvika kommune. Til og med svaberga heilt ut mot havet har tatt vinterkåpa på. I dei indre delane av kommunen er det gammeldags vinter med brøytekantar, skiføre og vebju.

Før snøen kom inn frå havet no i kveld, låg kystlandskapet bada i sol. Eg hadde eit ærend i Elnesvågen , og fann ut at eg skulle ta vegen om Ås. Du verda kor fint det var!

«Det er en uimotståelig erfaring at den norske vinter bør tilbringes ved Middelhavet», sa Jens Bjørneboe. Akkurat her var den store diktaren på villspor. Vinteren skal opplevast der det er vinter.


«På vei er vandreren fremme»

Arnulf Øverland


Det er berre å kome seg ut på tur!

Hustadvika kommune har eit rikt utval av tilrettelagde turstiar. På kommunen si heimeside er desse opplista:

Kystien i Bud

Nordneset kyststi på Farstad
Hågå rundt, Ormen på Atlanterhavsveien
Elnestangen kyststi i Elnesvågen
Skaret natursti
Haukåsdalen turstier i Elnesvågen
Tornes tursti
Bålhuset på Vevang
Halåssetra

Her er noko for ein kvar kondis. Felles for alle traseane er at dei byr på fantastisk flott natur og høve til helsebringande rekreasjon. Det er berre å kome seg ut på tur!

Du kan lese meir om dei enkelte turstiane her.

Bildet over er tatt på stien utover mot Nordneset fyr på Farstad. Storholmen i bakgrunnen.


Mot lysare tider

Ikkje før var innsettingsseremonien ferdig, så starta Joe Biden på arbeidet med å rydde opp etter forgjengaren.

21. januar var ein god dag å vakne opp til. Igjen sit det ein statsmann ved roret i verdas største demokrati.

Eg har stor tru på Joe Biden. Det går mot lysare tider.

(Skjermdump frå Dagbladet)


Hustad i vinterdrakt

Det er ikkje ofte landskapet her ute mot havet byr på vintermotiv over så lang tid. Under ein køyretur denne veka tok eg dette bildet av Hustad.

Hustad var ein tidlegare kommune, oppretta da Bud kommune vart delt i to 1. juli 1918. 1. januar 1964 vart Hustad kommune slått saman med Bud og Fræna kommunar til den nye Fræna kommune, som igjen vart slått saman med Eide til Hustadvika kommune frå 1. januar 2020.

Hustad kyrkje er frå 1874, og er ei av seks kyrkjer i Hustadvika kommune.


19. januar - eit jubileum og grunn til håp

Det er stille formiddag i Robinsonmarka 26. Eg har som vanleg huset for meg sjølv, og trøyer tida med det som i 43 år var yrket mitt: Å skrive. Skomakaren har grodd fast ved lesten sin.

Eg måtte dra ned persienna. Sola er på veg inn i arbeidsrommet mitt, og eg får ho rett i fleisen. Behageleg for så vidt, da solstrålande ber bod om lysare tider. Men skriving i motlys går ikkje. Slik er det berre.

19. januar 2021. Det er fleire ting å feire. På denne dagen for 40 år sidan vart eg far for andre gong. Gratulerer, Eirik, eg er stolt av deg!

Mindre stolt er eg av president Donald Trump, som har siste arbeidsdagen sin i dag. Med rekordlåg oppslutning i folket går han av i vanære. At USA no igjen får ein statsmann ved roret, gjev grunn til håp og framtidstru.

Så er eg spent på innsettinga i morgon. Vi får tru det går går bra. Framferda til avtroppande president har ført til at Washington i forkant av seremonien er omgjort til ei krigssone. Det er rett og slett utriveleg.

I denne endelause rekka av flotte vinterdagar, planlegg eg ein trimtur til Nordneset utanfor Farstad. Blant mange goder her i Hustadvika kommune, er turstiane. Ute på Nordneset kjem du heilt innpå storhavet. Ein mektig plass.

Så la det vere sagt: Den kyststien vi har her i Bud er og blir den finaste!


Ein song til vinteren

Etter ein periode med flotte vinterdagar, kan det passe godt med «Vintersong» av Sturla Brørs. Brørs, som var styrar ved Nordmøre Folkehøgskule i Surnadal i mange år, etterlet seg ein rik produksjon av dikt og prosa. «Vintersong» går til melodien «Bruremarsj frå Gudbrandsdalen».

(Bildet er tatt på Syltsetra i Kvenndalen ein gong på 1950-talet. Eigar er Bjarne Holten. Bildet er også å finne i boka «Kvenndalen med Kvennbøtæla og Engjamarka»).

D'er kvitt og fritt og blankt i dag imellom fjellom,
sola leikar alt i øvste topp på tellom.
Gull der, snart gull her, sjå glansen oppå hjellom!
Ja, slik ein spelande vinterdag, han vil vi gjerne ha!

Ref. Kvitt uti dalom,
og røyk frå alle gardom.
Rennarar i reinom,
og glans i alle greinom.
Kvitt ja, og kaldt ja - åt store, stygge steinom!
Jau, nett slik ein vinterdag, han vil vi gjerne ha!

Å kom deg ut, og pakk deg ut, din frosenpinne!
Hell' vil du helst bli veik og bleik, så sit no inne.
Vi set i veg over dal og fjell og finne,
trallar og syng om ein vinterdag vi vil så gjerne ha.

Ref. Kvitt uti dalom o.s.fr.

Med glatte ski i bratte li er gildt å fara!
Hei, om slik ein dag i vekevis kunn' vara!
Du datt ja! Kom att da! Du treng 'kje krafta spara;
for slik ein spelande vinterdag, han gjev deg krafta att.

Ref. Kvitt uti dalom o.s.fr.

Farvel då, sol, eg ser du gøymer deg bak fjellom.
Men om litt så kjem han månemann or tellom,
seglar så stolt over himmelen i kveldom.
Ja, slik ein strålande vinterkveld, han vil vi gjerne ha.

Ref. Blankt uti dalom,
og ljos i alle gardom.
Rennarar i reinom,
og haredans bak greinom.
Blankt ja, og kaldt ja - åt store, stygge steinom.
Jau, nett slik ein vinterkveld, han vil vi gjerne ha!


Hugsar du dette bladet?

Under ein ryddeaksjon i gamle papir, kom eg over dette eksemplaret av bladet Lykkesmeden. Sparebankforeningen ga ut Lykkesmeden, som vart delt ut gratis til norske skulebarn.

Lykkesmeden kom ut på 1950- og 1960-talet. Redaktør i 1968 var Rolf Riktor, som mange sikkert vil hugse frå fjernsynet sin barndom.

Så er det nok ikkje tilfeldig at eg tok vare på akkurat dette eksemplaret. Interessa for skihopping var stor i oppveksten, og eit blad med bilde av Holmenkollen på framsida var sjølvsagt noko som gjekk rett i den store samlinga med utklipte sportsbilde.


Nesten som i gamle dagar...

Det er fredag igjen. Det er fantastiske dagar, med eit januarver som ein sjeldan opplever maken til.

Eg driv framleis med debriefing etter 43 års kamp mot klokka, og brukar gode pensjonistdagar til å farte rundt med kameraet. Landskapet ute ved havet byr alltid på skiftande og fascinerande lys. Ja, til og med styggveret kan vere fint.

Denne veka, med snødekte svaberg og marker, har fått meg til å tenke på barndommens vintrar heime på Kvennbø. Der starta vinteren som regel i november, og vi såg ikkje berr mark igjen før langt ut i april.

Den snøen som no har lagt seg over Buaværet blir nok ikkje liggande så lenge. Det skal ikkje meir til enn ein dag med mildver, vind og regn, så er alt borte. Men det er fint så lenge det varer. Og sanneleg, ifølge yr.no er eit skikkeleg veromslag enno ikkje i sikte.


Vinter ved havet

Du mørke, underlige hav!
Jeg ved ei, hvad det kommer af:
dit dybe øie drager mig --
jeg grunder, men forstaar dig ei,
-- men stundom jeg fornemmer,
som var jeg ét med dig.
(Vilhelm Krag)


Den siste juleveka i gang

Kalenderen viser 11. januar. Det er 18. dag jul - og enden på høgtida er to dagar unna. 20. dag er det slutt, og julepynten blir pakka ned også i Robinsonmarka 26.

I dag vakna vi til det finaste vinterlandskap som tenkast kan her i Bud. Eit tynt lag av nysnø har lagt seg over været, og det er tilløp til vebju i skogen. Retteleg julestemning! Vi får nyte gleda så lenge ho varer. Snøen er ryr (udryg), som det heiter på mi dialekt, her ute ved havet.

Broderiet på bildet, ei gåve frå farmor mi da ho var midt i 80-åra, er for meg det aller sterkaste uttrykket for jul i stua. Når det kjem på veggen kan høgtida kome. Og den dagen vi tek det ned, da er det definitivt slutt.

Dette nissemotivet, som eg også er vaksen opp med, påkallar mange gode minner og gir ei triveleg stemning. Derfor skal det få henge, så lenge primstaven tillet.

I dag er det for øvrig Brettemesse, i si tid ei norsk og islandsk kyrkjehøgtid, som vart feira 11. januar til minne om helgenen  Brettiva eller Brictiva (latin). 


Det gode laurdagsritualet

Laurdag formiddag, Popquiz med Finn Bjelke og ein kaffekopp til – slik kan også det gode livet vere. Eg prøver å få med meg programmet så ofte eg kan. Ikkje alltid like enkelt i den lyse årstida. Men no på vinteren er dette framifrå tidtrøyte.

Det finst to utgåver av Popquiz. Den ekte finn du på Radio Vinyl, med Finn Bjelke som programleiar.


Tid for å drøyme

Etter kvart som dagane no blir lengre, veks draumen om ein ny hyttesesong fram. Vanlegvis tek vi den første overnattingsturen i første halvdel av mars. Da begynner sola å ta tak for alvor, og vi slepp at det går på døgnvis før hytta er gjennomvarm.

Dette bildet er frå påskehelga 2010. Eg legg det inn her for å minne både meg sjølv og andre om at det skal kome ei tid med hytteliv, skiturar og kvite vidder dette året også.


Morgonstund har gull i munn

Etter ein kveld og ei natt med absurd teater frå USA, var det godt å stå opp til ope landskap og solstreif med bod om vår. Vi har det ikkje så verst i nabolaget her ute mot Hustadvika.

Vi seier at morgonstund har gull i munn. Ordtaket kjem frå norrønt, les eg på Wiktionary. På gammelhøgtysk og fleire andre germanske språk som gammelnorsk og islandsk kan mund bety hand. På islandsk brukar dei gjerne gir i staden for har i ordtaket. Da blir den norske oversettinga: «Morgonstund gir gull i hand». Tydinga er at ein er godt tent med å stå opp tidleg.

No er ordet mund borte frå norsk, og det uttalenære munn har glidd inn i ordtaket - som dermed også har vorte heilt meiningslaust.


Ein heilt vanleg morgon...

Pensjonisten har stått opp til «rett tid», ein lettskya januarhimmel kvelver seg over det vakre Buaværet, PC'en er slått på og politikarane kranglar om vaksine på «Politisk kvarter». Det ligg i det store og heile an til å bli ein heilt normal dag.

Så vil kanskje nokon finne det unormalt at ein som levde av å sitte ved ei datamaskin ikkje loggar ut for godt som pensjonist. Det får no berre stå sin prøve... Eg har nok tatt med meg det som var levebrødet inn i pensjonistlivet som hobby.


Godt nyttår!

Med dette bildet frå Tau i Rogaland ønskjer eg alle som besøker denne heimesida eit godt nyttår.

To månadar har gått sidan Vebju Media Ansnes vart lansert. I løpet av denne tida har trafikken auka jamnt og trutt, og ligg ved årsskiftet på eit nivå langt over det eg forventa.

Eg takkar alle som tek seg tid til å sjå kva eg syslar med her inne. No skal eg bruke ein del av den fridomen som pensjonistlivet byr på til å utvikle sida vidare. Nytt innhald vil kome med jamne mellomrom, så derfor: Følg med!


Den store stilhopparen

Eg veit knapt noko som er meir estetisk vakkert enn eit perfekt skihopp. Dette bildet av Bjørn Wirkola i Midtstubakken under VM i 1966 er blant mine absolutte favorittar. Her er det full klaff – både av fotografen på bakken og mannen i lufta!



Eit av dei finaste utsiktspunkta

Blant mange utsiktspunkt der ein kan nyte vakker nordmørsnatur, er Ålvundfossen eit av dei flottaste. Fjord, fjell og ope landskap. Det er berre så fint.


Havet, lyset og landkrabben

Pensjonistlivet gjev betre tid til å farte rundt med kameraet enn før. Når ein bur i Bud, er det alltid motiv å finne – uansett årstid, ver og tid på døgnet. Lyset her ute ved Hustadvika er makalaust fint og fascinerande.

Husa på bildet ligg på Nordre Bjørnsund. Fotografen er ein ekte landkrabbe, som aldri får nok av dette motivet.


Gammal travar 
på plass

Årsskriftet til Stangvik Historielag har vorte ein fast del av julelektyren for mange.

Sjølv om aktiviteten i laget på grunn av koronaen ikkje har vore så stor i år, er det tradisjonelle årsskriftet på plass også i 2020. Heftet er på 60 sider.

Mange bidragsytarar skapar god variasjon i stoffet. Redaksjonen har bestått av Marit Haugen, Torbjørn Polden, Grete Aarnes og Lars Steinar Ansnes.


Til å kome i julestemning av

Ein kjem i god julestemning av å vandre rundt i Molde i desse dagar. Byen, og da i særleg grad torget, er verkeleg vakkert pynta til jul. I tillegg har kulturhuset Plassen eit nydeleg kunstig juletre, som det er godt å kvile blikket på.

Eg tok bilda med telefonen torsdag kveld, som vart toppa med ein fantastisk konsert med Kirsti Huke på Storyville.



Med håp om ein ny vår...

Det er torsdag 9. desember og regnet silar ned her i Bud. Det er ein grå og trist dag – i alle fall ytre sett.

Som eigenterapi mot lette symptom på versjuke begynte eg å bla i gamle bilde. Etter kvart fann eg dette, som er er tatt 8. mai 2004, på det som truleg var den første hytteturen utan ski på beina dette året.

Bildet får symbolisere håpet om ein ny vår – utan altfor mykje korona og med fine dagar i fjellet.


Eit staseleg landemerke

Med sine 633 m.o.h. over havet er ikkje Jendemsfjellet i Hustadvika kommune blant majestetane i den norske fjellheimen. Men det dette særeigne fjellet manglar av meter, vert kompensert av ei heilt overveldande utsikt frå toppen.

Jendemsfjellet er synleg frå store delar av gamle Fræna kommune. Verkeleg eit staseleg landemerke!


Myrull – i få ord

Å skape store ord gjennom få ord - det er skrivekunst. Blant dei fremste i denne kunsten var diktaren Hans Børli. Verselinene under er henta frå diktet «Sus i myrull» - ord som kan passe godt i ei mørketid.

Livet er ikke alltid
et hesblesende kappløp med døden.

Livet er ikke bare
titusen strevsomme steg
mot små mål.

Nei, livet er rikt nok til
å være bare sus i myrull -

Det e bærre lekkert - igjen

Julekalenderen over alle andre, The julekalender, er på lufta i år også. For deg som ser på lineær TV er den å finne på kanalen Zebra. Elles kan du sjå når som helst, dersom du har tilgang til TV2 Sumo.

Eg meiner å ha sett serien dei aller fleste åra sidan nissane første gong dukka opp på TV2 i 1994. Eg blir visst aldri lei, heller. Det er på'n igjen i år, men eg trur det blir mest Sumo, med oppsamling av fleire episodar i gongen.

Det e bærre lekkert å ha denne serien å sjå fram til kvart år. Når Hansi, Günter, Fritz, Gjertrud, Olaf og Benny gjer sitt inntog i stua, ja, da veit ein at det nærmar seg jul.


Sikringskosten er i hus

Før helga gjennomførte eg ei av dei faste rituala før jul, innkjøp av julehefte. Kanskje blir det fleire enn dei som ligg i bunken etter kvart, men no er i alle fall det eg vil kalle sjølve sikringskosten blant julehefta i hus.

For meg er det Vangsgutane, Smørbukk, Jens von Bustenskjold, Nr. 91 Stomperud og Tuss og Troll.

Dei norske julehefta har ei lang historie. Ifølge Store norske leksikon kom det første heftet ut i Drammen i 1817, og bar namnet Julegave eller en liden samling av udvalgte Selskabs- og Drikkeviser ved norske Forfattere.

Det første juleheftet med Smørbukk vart utgjeve i 1941, tre år etter at teikneseriefiguren debuterte på trykk i Norsk Barneblad. Vangsgutane er jamnaldringar med Smørbukk. Leif Halse skapte serien i 1940, medan det første juleheftet kom i 1941. Den evige soldaten Stomperud såg dagens lys i Norsk Ukeblad i 1937. Juleheftet har vore fast inventar i norske heimar sidan 1938. Med unntak av 1947, har Tuss og Troll kome som julehefte sidan 1945. Teikneserien var også fast innslag i Norsk Barneblad i tidsrommet 1944 - 1955.

Sigurd Lybeck skapte figuren Jens von Bustenskjold i 1930-åra. Jens von Bustenskjold gjekk om teikneserie i åra 1934 - 1970. Julehefta har kome ut sidan 1972.

Ta vare på dei små gledene som adventstida og jula byr på. Det er lov å vere barnsleg. I jakta på det gode liv og julefred, trur eg faktisk det finst ein god del lærdom å hente både hos Smørbukk og Vangsgutane. Ja, kanskje til og med hos Nr. 91 Stomperud, som uansett kva situasjon han hamnar i, greier å sjå lyst på livet. Det er ein god eigenskap.

Eg har forresten eit forsett i år. I fjor kjøpte eg uhorveleg mange julehefta, og kom ikkje skikkeleg i gang med lesinga før eit stykke ut i romjula. Resultatet var at eg las julehefte til langt uti januar. I må eg legge om litt. Det blir tjuvstart før jul, og ikkje fullt så mange hefte.


Fredagen sig i havet

Sjølv om vi er inne i den mørkaste tida av året, er det framleis fint lys å finne her ute ved Romsdalskysten. Med dette bildet frå Ergan i Bud erklærer eg helga for offisielt opna.


Endeleg ein dag med opphaldsver!

Til slutt stoppa regnet. Da måtte det bli ein liten trimtur på kyststien, som ligg rett utafor stuedøra vår. Litt kaldt og vindfullt var det, men til gjengjeld er jo utsikta til bli varm av!

Ein song til regnet

Det regnar og det regnar i ytre strøk. Dag ut og dag inn. Om eg er lei? Ja, litt. Så kvifor ikkkje litt musikk om regnet? Nyleg avdøde Ken Hensley komponerte denne vakre balladen, «Rain», til Uriah Heep sitt album The Magician's Birthday (1972). 


Kllikk og lytt


Hustadviking ute med nytt album

William Stavik er klar med sitt første album. Du kan høyre det her.


Sommarminne i mørketida

Sjølv om hyttesesongen i år vart kortare enn vanleg, fekk vi mange fine dagar oppe på Tæla også i 2020. Dette bildet er tatt oppe på Fintenkjarplassen, da vi hadde besøk av Marit.

Trivsel og varme følelsar. Eit godt sommarminne å sjå tilbake på!


Bistert ver – men fint lell

Det er stille mandag på Ergan i Bud. Åleine kan eg nyte utsikten, som herifrå er like vakker i regn og blest som i sol frå skyfri himmel. Når ein sit på dette storslåtte utsiktspunktet og følgjer med på det alltid skiftande lyset går tida fort.


No kan du skaffe deg Jul på Nordmøre

Jul på Nordmøre er i sal. Det er ei ære å få leie arbeidet med dette tradisjonsrike juleheftet, som er inne i sin 85. årgang. Bergljot Hals har laga den makalust flotte framsida, medan ein god miks av gamle travarar og nye pennar står for innhaldet. Mediahuset på Sunndalsøra har som vanleg gjort ein kjempejobb med produksjon og layout.

Robinsonmarka i Bud  - heilt ut mot Hustadvika